تبليغاتX
کتابداری و اطلاع رسانی

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و سوم آبان 1386ساعت 16:16  توسط منصور  | 
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 17:7  توسط منصور  | 

اشکال وابزار اشاعه اطلاعات:

 

دربرنامه ریزی برای دستیابی به بهترین شکل ارتباط بین نظام اشاعه اطلاعات ،محیط نظام وجامعه عوامل بسیارمهمی دخیل می باشد .پس ازبرنامه ریزی های کلی کوتاه مدت ودرازمدت درمحیط شناخته شده درونی وبیرونی نظام اصل تبیین ابزار مناسب برای اشاعه اطلاعات امری مهم شناخته شده است،خصوصا دررویارویی باحجم انبوه اطلاعات ولزوم ارائه صحیح وبه موقع آنها شناخت ابزارها ی اشاعه واشکال آن روشن میگردد

برای اینکه اطلاعات ارائه شده به راحتی قابل خواندن باشد ودرخواست کننده نیز آن راجدی بگیرد ساختا رظاهری آن دارای اهمیت است وضوح بالای مدارک وجود ارجاعات کتابشناختی برای مقالات بخش بندی ها وسرعنوان های موضوعی مشخص همراه نمایه ،اطلاعات درباره شیوه دستیابی به اطلاعات بیشتر وراهنما درمورد اطلاعات منتشره لازم به نظرمی رسد.

خدمات اشاعه را می توان بر اساس تعداد افراد درگیر ،محتوای دوره ،حوزه پوششی وابتکار عملی موردنیاز بهره گیران دسته بندی کرد.

اولین نوع اشاعه که به ذهن متبادر می شود استفاده ازمتن مدارک است ،خواه این متون به صورت اطلاعات دوباره تولید شده ای مثل آگاهی نامه های کتاب شناختی یا اطلاعاتی درقالب مدارک منتشره درفواصل زمانی معین ارائه شده باشد وخواه برروی حافظه های مغناطیسی قابل دسترس رایانه ضبط شده باشد.اما اشاعه شفاهی ،چه به صورت شخص به شخص وچه به صورت گروهی نیز دارای اهمیت است.ابزارهای سمعی وبصری نیز درامر اشاعه کاربرد فراوان دارند.

اینگونه روشها به وسیله ابزارهایی قابل ارائه می باشد که به دودسته سنتی ونوین تقسیم می شود . ابزارهای اطلاعات مضبوط ارتباط معنایی با نوع اطلاع دارد(مدارک وحافظه های مغناطیسی ) ودراشاعه شفاهی استفاده ازکلمات به وسیله دهان ،تلفن ،نوارهای بصری یا ازطریق مصاحبه دارای اهمیت میباشد.ارتباطات به شکل جمعی نیز به صورت سخنرانی ها ونشست ها متجلی می شودوازنظر ابزاری به طورعمده درگروه ابزارهای سنتی جای گرفته است.

ابزارهای نوین امکان بیشتری برای اشاعه به صورت گروهی رافراهم آورده اند که درقالب نشستهای اطلاعاتی شبکه ای ومشاهده سایتها ازطریق رایانه های شخصی میباشد. استفاده ازاینترنت دراطلاع رسانی به عنوان ابزاراشاعه اطلاعات همراه با استفاده ازواژه "cybrarian" می باشدکه شامل بازیابی واشاعه اطلاعات ازطریق اینترنت واستفاده ازدیگر منابع پیوسته می باشد. 

مرورنوشته ها حاکی از آن استکه گرایش آشکاری درمیان گروههای پژوهشی علوم رایانه به طور عام وپژوهشگران بازیابی اطلاعات به طور خاص به سوی یافتن راه کارهایی برای به کارگرفتن عوامل هوشمند درنظام های اطلاعاتی مبتنی بروب وجود دارد درواقع اینرویکرد نوین خبر ازآغاز حرکتی امیدبخش به سوی ایجاد شرایط وامکاناتی تازه درمحیط وب می دهد که درآن کاربران باصرف وقت وانرژی کمتر به نتایج بازیابی موثرتری دست یابند.

یکی از این عوامل هوش مصنوعی می باشد. نشروگسترش دانش یکی از کاربردهای نظام هوش مصنوعی است .اندیشه نشر دانش به لحاظ مفهومی مانند یک کتاب بسته بندی شده است کتاب یک   شی ء بی اراده است وبرعهده خواننده است که چگونه از آن استفاده کند وسود ببردنشر دانش ،علم ودانش رادراختیار کاربران قرارمیدهد وباتوجه به درخواست وتقاضای کاربر موردبهره برداری قرار می گیرد. واسطه های هوشمند به صورت خودکار کارها ی مهمی انجام میدهند که فقط توسط انسان قابل انجام است.بسیاری از کاربران رایانه تجربیات سختی را درکسب ودسترسی به اطلاعات مورد نیاز خود درنظام های رایانه ای داشته اند گاهی اوقات کاربران وقت بسیارزیادی راصرف جستجوی اطلاعات موردنیازشان میکنند به طور مثال میتوان به کسب اطلاعات ازشبکه جهان گستر اشاره کرد.یک راه برای تسهیل این امر آن است که برخی ازعملیات واسط ها خودکار شوند.

هدف اصلی واسط های هوشمند ارائه وتولید نظامهایی استکه بتوانند بازبان طبیعی بحث وگفتگو کنند،ببینند ،بشنوند وبه طور خودکار استدلال نمایند.

درنتیجه پژوهشها ی هوش مصنوعی به فعالیتها یی اطلاق می شود که بارائه دانش مناسب بتواند طی برنامه ای برای ایجاد رفتار هوشمندانه مورد استفاده قرارگیرد. روش ارائه دانش نه تنها باید استنتاج دانش جدید ازدانش قبلی راممکن سازد بلکه باید این کاررا با بازدهی بالا انجام دهد وامکان جمع آوری واشاعه دانش رابه صورت کارا فراهم سازد.گرچه کاربردهوش مصنوعی درامور کتابخانه هنوز درمراحل اولیه است، اما در صورت کامل شدن فرایند اطلاع رسانی اعم ازمجموعه سازی ،سازماندهی واشاعه اطلاعات رامیتوان توسط یک نظام خبره که زیر مجموعه ای از هوش مصنوعی است شبیه سازی کرد.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:52  توسط منصور  | 

تعریف اشاعه اطلاعات:

امروزه اطلاعات عامل تحول ومبنای تصمیمات می باشد ومی توان با استفاده ازفن آوریها ی بهتروارزانتری که درگذشته هرگز به کار گرفته نشده بر سودمندی اطلاعات به طور چشمگیری افزود.

توزیع به هنگام اطلاعات مرتبط وباکیفیت دریک سازمان جهت برآوردن نیازهای جامعه استفاده کننده را اشاعه اطلاعات گویند ،اصطلاح اطلاعات مناسب برای فرد مناسب باساختاری صحیح وشایسته تنها ازطریق خدمات اشاعه اطلاعات به واقعیت خواهد پیوست.

درقرن 21همزمان با بهره گیری ازشبکه های گسترده اطلاع رسانی رایانه ای مخابراتی وتلویزیونی که منجر به بی واسطه شدن فرآیند اشاعه اطلاعات گردیده اند خدمات اطلاع رسانان به خدماتی پشت پرده تبدیل گردیده است . پس از جمع آوری وسازماندهی اطلاعات این اشاعه درست وصحیح اطلاعات است که نتیجه وثمره تلاشهایی راکه دراین راه اطلاع رسانان متحمل گردیده اند منعکس میسازد.

اشاعه اطلاعات اهمیت برابری درمقایسه باپیشرفت دانش دارد.تولیدکنندگان اطلاعات زمان ونیروی زیادی برای جستجوی کاربران اطلاعات صرف نمی کنند ،کسب دانشی که واقعا درذهن تولید کننده دانش به صورت محرمانه باهدف وشرایط ذهنی متنوع وجود دارد بسیار مشکل است.بنابراین منابع اطلاعاتی با استفاده از رسانه ها ومجراهای گوناگون برای اشاعه متنوع دانش جدید،به عنوان پرتاب کننده دانش عمل میکنند وهدف بخشی صحیح نیازمند تقویت مدیریت منابع دانش واطلاعات میباشد.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:51  توسط منصور  | 

 ا شاعه ی ا طلاعات 

 

 ·  اهمیت توزیع ،اشاعه وفروش اطلاعات:                             ·  تعریف اشاعه ی اطلاعات:

 

اطلاعات منبع اصلي تصميم گيري است و آنچنان اهميتي استراتژيك دارد كه آن را قدرت مي دانند. تصميم گيري درست و به موقع و برنامه ريزي كوتاه مدت و بلند مدت در مسائل اقتصادي، سياسي، فرهنگي، اجتماعي و ساير موارد مربوط به يك سازمان، شركت ، و يا در سطح ملي و بين المللي به اطلاعات مناسب و درست بستگي دارد و عدم دسترسي به آن خسارتهاي اقتصادي و مالي فروان و در بعضي مواقع جبران ناپذيري با به جاب خواهد گذاشت. توليد و انتشار اطلاعات علمي – فني ، اقتصادي، آماري و يا ساير اطلاعات مورد نياز و دسترسي به آن جزئي جدايي ناپذير از حيات اقتصادي يك كشور مي باشد. به طوري كه شركتهاي موفق وبين المللي براي رقابت در بازار و توليد محصول جديد و يا بهنيه سازي آن ميلياردها دلار صرف تحقيق و پژوهش مي نمايند. براي مثال صنايع داروسازي در آلمان سالانه بيش از 000/000/000/50 دلار براي تحقيق و پژوهش هزينه مي كنند . اطلاعات نوعي مواد خام است كه در كالاهاي ساخته شده موجود بوده و توليد كالا به وجود آن بستگي دارد. كالاهاي ساخته شده از بسياري جهات اطلاعات منجمد محسوب مي شوند. در جهان امروز با توجه به حجم اطلاعات منتشر شده ، بدون سازماندهي و پردازش اطلاعهات دسترسي به بسياري از اطلاعات عملاً ناممكن است. به همين دليل سازماندهي، ذخيره، پردازش و توليد پايگاههاي اطلاعاتي و اشاعه آن بين متقاضيان اطلاعات، حرفه ها و مشاغل زيادي را به خود اختصاص داده است و از اين راه بسياري از سازمانها و شركتهاي انتفاعي و غير انتفاعي درآمدهاي هنگفتي را نصيب خود مي سازند. براي مثال كتابخانه ملي بريتانيا در سال 1998 روزانه بيش از 14000 مقاله به افراد متقاضي در سراسر دنيا ارسال كده است و از را ه درآمد سرشاري را نصيب خود كرده است . اين خدمات بخشي از فروش ساليانه كتابخانه ملي بريتانيا است و شامل فروش نرم افزار، پيگاههاي اطلاعاتي، خدمات مرجع و ساير خدمات جنبي ديگر نمي شود . نكته بسيار قابل تامل در فروش اطلاعات، در مقايسه باساير كالاها، اين است كه يك قلم از اطلاعات پس از يك بار فروش مجدداً نيز قابل فروش است . براي مثال يك مقاله ممكن است دهها بار فروخته شود چكيده آن به صورتي ديگر به فروش برسد در قالب فهرست مندرجات، خدمات آكاهي رساني جاري و اشاعه گزينشي اطلاعات به فروش برسد؛ و … به كارگيري رايانه و شبكه هاي اطلاع رساني به خصوص اينترنت توليد ، سازماندهي و دسترسي به اطلاعات را متحول نموده است و مشاغل و شركتهاي جديدي را درگير نموده است . ناشران، مراكز خدمات تحويل مدرك و ميزبانان پايگاههاي اطلاعاتي از اين طريق به توليد ، بازريابي، فرورش و انتقال پاره هاي مختلف اطلاعاتي به مشتريان خود مي پردازند و افراد متقاضي اطلاعات حتي در منازل خود نيز مي توانند به اطلاعات مورد نياز دستري پيدا كنند. آنها براي هر جزء از اطلاعات و خدماتي كه ارائه مي نمايند هزينه دريافت مي كنند و مشتريان نيز با توجه به كيفيت و سرعت دسترسي به اطلاعات موجود در اين سيستمها به صورت روزانه و در بعضي مواقع حتي دقيقه اي روزآمد مي شوند و بدين ترتيب جاذبه هاي فراواني براي دسترسي به بسياري از اطلاعات به وجود آورده اند. با توجه به حجم زياد اطلاعات، واحد اطلاعات از يك كتاب ، مجله و به طور كلي از يك واحد كلي تر به جزئي از يك كتباب ، مجله و حتي قسمتي از يك مقاله و واحدي جزئي تر تبديل شده است و پايگاههاي اطلاعاتي زيادي بر اين اساس توليد و به بازار عرضه شده است . بسياري از محققان و جويندگان اطلاعات به جاي مراجعه به قفسه هاي كتابخانه و يا ساير واحدهاي نگهداري اطلاعات ابتدا به اين پايگاهها مراجعه و پس از انتخاب اوليه در اين پايگاهها بريا تهيه متن كامل مطلب مورد نياز به كتابخانه يا سيار واحدهاي نگهداري اطلاعات مراجعه مي كنند. بعضي از اين پايگاههاي اطلاعاتي استفاده كننده را مستقيماً به سايتي كه مقاله در آنجا موجود است متصل مي كنند و وي مي توان مطلب مورد نظر خود را مطالعه ، نسخه برداري و يا سفارش نمايد. بسته بندي مجدد و توليد اطلاعات سفارشي و ارائه سريع آن به متقاضيان، فعاليت ديگري است كه در حال توسعه است . توليد و توزيع اطلاعات به صورت الكترونيكي به خصوص از طريق اينترنت و نيز ارتباط مستقيم محققان با يكديگر و مبادله مستقيم و سريع اطلاعات و همچنين تشكيل گروههاي مباحثه و گروههاي خبري وساير روشهاي دسترسي به اطلاعات ، رفتار هاي اطلاع يابي محققان و دانشمندان را به شدت تحت تاثير قرار داده است . و ناشران را به چاش فراخوانده است. بسياري از شركتها و سازمانها معاملات تجاري، خريد و فروش و حتي پرداختهاي مالي مربوطه را از طريق اين نظامها و شبكه هاي اطلاع رساني انجام مي دهند . تجارت الكترونيكي چشم انداز جديدي است كه بسياري از شركتهاي معتبر را به سوي خود جلب نموده است.
به طور خلاصه در عصري كه آن را با نامهاي گوناگون عصر اطلاعات ، عصر كامپيوتر، عصر ارتباطات و عصر ماهواره مي نامند، يك يز به عنوان نقطه اشتراك تمامي اين نامگذاريها وجود دارد و آن اين است كه قطعات اطلاعات در پيكره اين ابزارها مبادله مي گردد. بدون حضور اطلاعات اين ابزارها ارزش وجود خود را از دست خواهند داد . توليد و دسترسي به موقع به اطلاعات سياسي، اقتصادي ، علمي – فني و ساير اطلاعات مورد نياز موجب تصميم گيري خردمندانه است و قدرت محسوب مي شود به همين دليل سرمايه هاي هنگفتي براي توليد، ذخيره، پردازش و دسترسي به اطلاعات صرف مي گردد و صنايع اطلاعاتي و اقتصاد اطلاعات با نرخ رشدي شگفت آور در حال دگرگون كردن موازنه هاي اقتصادي است . صنايع پيچيده و ظريف بيش از پيش به اطلاعات و فن آوري اطلاعات وابسه است. اطلاعات نوعي مواد خام است كه در كالاهاي ساخته شده موجود بوده و توليد كالا به وجود آن بستگي دارد . كالاهاي ساخته شده از بسياري جهات اطلاعات منجمد محسوب مي شوند.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:50  توسط منصور  | 
اشاعه اطلاعات

مقدمه

شتاب تحولات درحوزه اطلاعات بیش ازآن است که بتوان باسرعتهای معمول ومقدور درکار تألیف مسأ له رادرنوردید.روند این حرکت جهانی آن چنان مواج ومتلاطم است که بیشتر از آنکه به تحولاتی اساسی شبیه باشد به یک موج موقت اما سهمگین می ماند .اما باید دانست درجهان امروز آنچه نامش را"انفجار اطلاعات"نهاده اند یگانه پدیده انفجاری نیست که از شتابی چنین فوق العاده برخوردار است.امروزه تصورات جامعه بشری بسیارگسترده تر ازاین استوبانگاهی وسیعتر به زندگی دستخوش تلاطم بشر،عارضه ها یی با چنین شتا ب خارج از طاقتی را درشکل نا هنجاریهای پیچیده رفتاری فردواجتماع وحیرانی انسانها (بویژه دانشمندان ومتخصصان) به روشنی می توان یافت .واما درممالک جهان سوم وضعیت بگونه ای است که گویی تقریبا همه منفعلانه نظاره گر سقوط بهمنی هستند که باسرعتی وحشتناک حرکت آغاز کرده است . انتشارات دنیا ی امروز حاکی از نوعی بهت زدگی وحالت انفعالی دربرابر پدیده مزبور می باشد زیرا سرعت تغییرات قدرت تعمق راازجوامع سلب کرده است. قطعا طرح مسئله چگونگی رویارویی باچنین بحبوحه ای حتی اگر به جواب کامل آن نرسیم امری بس ضروری وحیاتی است.

شناخت کافی وعمقی تکنولوژیهایی که دردامان این شرایط پرورده شده اند مهمترین بعد برای غلبه براین امواج سهمگین خواهد بود ودرکنار آن ایمان داشتن به هویت فرهنگی وملی خود امری مهم می باشد.

کتابداران واطلاع رسانان دررویارویی باعصر اطلاعات نقش ویژه ای دارند.آنان ناگزیرند دانش نوین ونوآوریهای عصرحاضر را به گونه ای به مردم منتقل کنند که مبانی فرهنگی موجود آنان راخدشه دار نسازند این وظایف برخاسته ازمفاهیمی چون خلافت ،امانت ونیز امت است که به پاسداری میراث آن مشغول اند.برای ایجاد ساختارهای اطلاعاتی متمرکز وارائه اطلاعات به مناطق دوردست وتوسع صنعت نشر موثرترین وباصرفه ترین تکنولوژیهای مناسب اطلاعاتی وارتباطی را باید به کارگرفت درحال حاضر ودرقرن 21موفقیت هر سازمان بیش از پیش به روش بهره گیری اطلاعات درآن سازمان وابسته است ومی توان با استفاده از فن آوریها ی بهتروارزانتری که درگذشته هرگز به کارگرفته نشده بود برسودمندی اطلاعات افزود.

درخلال این مقاله ضمن آشنایی با اصول وروشهای اشاعه اطلاعات که مهمترین نقش رادراطلاع رسانی ایفا میکند بحثی پیرامون مبحث کلی اطلاعات ومسائل مربوط به آن مورد توجه قرار میگیرد ولزوما توجهات لازم درجهت تبیین تکنولوژیهای نوین اشاعه نیز مدنظر قرارگرفته است. درپایان با ارزیابی مفاهیم به مسئله بازخورددرحوزه اشاعه اطلاعات پرداخته می شود.

اصول اشاعه اطلاعات

 

اصول وقوانین طلایی موجود درزمینه اشاعه اطلاعات بیان کننده ضرورت دستیابی به علم اطلاع رسانی وساختن بستر مناسب جهت امر اشاعه می باشد واین قوانین اسا سی است که دسترسی به اطلاعات مناسب برای فرد مناسب راتضمین می نماید. پس درجهت نیل به این هدف به بیان این اصول باز می پردازیم :

  • اطلاعات باید بانیازها ی افراد یا سازمانها ی گیرنده آن مناسبت داشته باشد

هرگاه بپذیریم که بقای هر اکو سیستم اطلاعاتی درگرو مواد اطلاعاتی مناسب هر اینفو توپ یا اینفوسنوز است می توان به طور طبیعی مواد کم مصرف رابرحسب میزان اتکا هرگروه به آن موادتعیین کرد . اما باید توجه داشت که این هردونوع مواد برای بقای سیستم اطلاعاتی ضروری است . درمجموع هرسیستم نیازمند مواد پرمصرف جهت تضمین چرخه حیات اطلاعات ونیازمند اطلاعات کم مصرف برای استواری زیرساختهای بقای سیستم می باشد.

  •  اطلاعات باید به موقع ارائه شود

اگر اطلاعات قدیمی باشد یا بعد ازوقوع رویداد یا پایان ضرب العجل فراهم آید ،تولید محصولی فکری یا عینی باکیفیت عالی میسر نخواهد بود.

  •   نباید خدمات کیفی رافدای کمیت فراوان کرد

هرچیزی که بتواند به نحو موثری به جای افزایش اطلاعات دربعد کمی ،آن را درراستای کیفیت وکاهش حجم سوق دهد سودمند است . فرایند اشاعه ی اطلاعات بایستی نگرانی خویش رابه جای حجم اطلاعات صرف جامعیت ومانعیت اطلاعات کند. گاهی کیفیت بر اساس به هنگام بودن اطلاعات وگاهی پس از شناسایی داده ها ،آنها رابررسی موارد موثق ومرغوب را گزینش میکنند .

  •      نوع وشیوه روشهای اشاعه اطلاعات به تعداد بهره گیران می تواندمتفاوت باشد
  •         ضرورت اشتراک منابع

هدف از این اصل این است که شرایط لازم برای بسیج منابع انسانی ،اقتصادی وامکانات اطلاعاتی وفنی فراهم شود . همکاری صمیمانه ملی ،منطقه ای وبین المللی میان همه طرفهای ذینفع برای اجرای این دستور کار ضروری است .برای فا ئق آمدن برشکافهای فن آوریها نیازمند آنیم که از شیوه ها وسازوکارها استفاده کاراتری کنیم ودرپی یافتن شیوه های نوین باشیم تا امکان تأ مین مالی توسعه زیر ساختارها ،تجهیزات ،ظرفیت سازی وایجاد محتواکه برای مشارکت درجامعه اطلاعاتی حائز اهمیت اساسی است،فراهم آید.

 

  •  شناخت اطلاع رسانان ازنیازها ی واقعی

نیازسنجی اطلاعات راباید نوعی تحقیق اجتماعی کاربردی تلقی کرد که روشها وفرایندهای انجام آن ملهم ازعلوم اجتماعی است ونتایج حاصل ازآن نیز درسیاستگذاری وتوسعه برنامه ها مورد استفاده قرارمی گیرد . از این رو در پروژه ها ی نیازسنجی اطلاعات نیز همانند سایر تحقیقات اجتما عی تهیه یک ساختار برای راهنمایی ونیز برنامه ریزی پروژه یک اقدام الزامی است. تهیه این ساختار می تواند سدی باشد دربرابر اشتباهات مفهومی که درنمونه گیری وانتخاب روش گردآوری اطلاعات اتفاق می افتد .

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:47  توسط منصور  | 
   اطلاعات و ارتباطات:                                    

سوالات و پیش فرضها :

1- اطلاعات و ارتباطات چیست ؟

2- فن آوری اطلاعات و ارتباطات چیست ؟

3- تفاوت فن آوری اطلاعات با فن آوری اطلاعات و ارتباطات چیست ؟

4- ضریب نفوذ اطلاعات و دانش در یک جامعه به چه میزان است و جایگاه فن آوری اطلاعات و ارتباطات دراین زمینه چیست ؟

5- ارتباط فن آوری اطلاعات و ارتباطات با توسعه چیست ؟ 

6- برای حرکت به سمت یک جامعه مبتنی بر اطلاعات به چه امکانات و زیر ساختهایی نیاز می باشد ؟ الویت ها در این رابطه چیست ؟

7- استراتژی ملی فن آوری اطلاعات و ارتباطات به چه صورت می بایست تدوین گردد و آیا در این رابطه به یک مدل خاص و متناسب با شرایط بومی هر کشور نیاز است؟

8- جایگاه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در جهت افزایش سواد عمومی دیجیتال،ارتقاءسطح دانش عموم شهروندان یک جامعه،افزایش ضریب نفوذ اطلاعات و تولید علم چیست؟

 

 مقدمه :

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  
انسانها از اولین لحظات زندگی درحال تلاش و تکاپو هستند. دلایل مختلفی برای این تلاش وجود دارد. عده ای درجستجوی نان و عده ای درصدد کسب نام هستند.عده ای مجموعه ای ازخواسته ها را می طلبند. نقطه مشترک تمام این تلاشها نیازاست و این تکاپو جهت تامین نیازها صورت می پذیرد.نیازاست که شخص را به تحرک وا میدارد و به کارهای فرد جهت میدهد.

                                                                                                                                                                                                                                            
هرخدمتی که ارائه شود و هرنیازی که تامین گردد یک محصول است که میتواند شامل عقاید-مکانها-خوراک-پوشاک و اطلاعات باشد. یکی ازاساسی ترین نیازهای بشر دسترسی به اطلاعات است. تا اطلاعات وجود نداشته باشد- امکان تامین هیچ یک ازنیازهای بشری وجود ندارد. پس به گونه ای میتوان عنوان کرد که اطلاعات مادر تمام نیازهای بشری میباشد. اطلاعات عنصری است که همواره با بشر همراه بوده است- ولی به دلیل محدود بودن نیازهای بشر چندان مورد توجه قرارنداشت. با برقراری ارتباط میان جوامع و پدید آمدن نیازهای مختلف و ابداعات گوناگون-اطلاعات نیز اهمیت پیدا کرد تا آنجا که بشر وارد دوره ای شد که آنرا عصراطلاعات نامید.                                                                         
اطلاعات با زندگی بشر آمیخته شده و پدیده ای اجتماعی میباشد. علت اطلاق اصطلاح "عصر اطلاعات" به دوره حاضر به دلیل گستردگی میزان اطلاعات و سرعت تبادل آنها ازطریق محملهای اطلاعاتی مختلف میباشد. دراین دوره-بشر بیش ازپیش خود را نیازمند به داشتن اطلاعات و برقراری ارتباط با جوامع دیگربرای کسب اطلاعات میداند. این حجم گسترده اطلاعات و چگونگی تبادل آن- جامعه امروزرا درآستانه ورود به فرهنگی قرارداده است که درآن آموزش-اطلاعات و دانش محورهای اصلی پیشرفت جامعه خواهند بود. امروزه اطلاعات جایگزین تمامی عناصرتعیین کننده شده و نیز انقلاب صنعتی شده است. عصر حاضر را باید تلفیقی از اطلاعات و ارتباطات دانست. عصری که بشر در آن بیش از گذشته خود را نیازمند به داشتن اطلاعات و برقراری ارتباط برای کسب اطلاعات مورد نیاز می داند.

 

 

 

 

 

 تاریخچه :

از دیرباز پیش از آنکه آدمی تلگراف ، تلفن یا رادیو را اختراع کند نظامهایی برای مبادله اطلاعات به وجود آمده بود در واقع این نظامها ، میلیونها سال پیش از ظهور انسان وجود داشت . رسانه های مبادله اطلاعات در آن نظامهای نخستین سازواره ها ( ارگانیسمهای ) زنده ای بود که در نخستین دوران کهنسال زمین شناسی پدید آمد . به عنوان مثال اداره کردن خود نیاز به اطلاعاتی درباره محیط دارد تا با توجه به آن اطلاعات موجودات بتوانند خود را با تغییر هستی سازگاری دهند . باظاهر شدن انسان بر پهنه زمین او نیز اطلاعات را به همان روشهایی مبادله می کرد که حیوانات مبادله می کردند (لمس کردن ، ایما و اشاره ، حرکتهای چهره ... ) این انسانها ( اجتماعها ) در دراز مدت زبان شفاهی و بعدها زبان کتبی را جایگزین آن زبان ساخت و یکصد هزار سال طول کشید تا جایگزینی صورت گرفت .

با افزایش جمعیت ، مردم در همه جای زمین پراکنده شدند با این پراکندگی به ابزارهایی نیاز افتاد که اطلاعات را از فاصله هایی هزاران برابر مسافتی که صدای انسان می تواند برسد ، بفرستد و بگیرد . به این منظور از دوندگان مقاوم یا اسبهای تندرو استفاده می کردند .اما اینها کفایت نمی کرد انسان به اطلاعاتی نیاز داشت که با سرعتی بیشتر و در مقیاسی بزرگتر مبادله شود به همین جهت تلگراف یا مخابره پیامها از راه سیم ، اختراع شد . برای نخستین بار مجموعه رمزهای ساده مانند رمز مورس را به کار برد . سپس دستگاه تلگراف حروف نگار ساخته شد که نیازی به رمزگردانی ( تبدیل کلمات به رمز ) برای مخابره و رمز گشایی ( تبدیل رمزها به کلمات ) در هنگام دریافت پیام نداشت .

 گام بعدی تلفن بود. حالا مردم از فرسنگها راه به راحتی می توانند با یکدیگر صحبت کنند. امروزه همه اینها بی اهمیت به نظر می رسد . متأسفانه مشکلی که در تلگراف وجود داشت این بود که فقط با سیمها و رشته سیمهای  گران قیمت کار می کرد اما مشکل تا وقتی حل نشده باقی ماند که نشانه ها از راه فضا ، بدون آنکه اصلآ سیمی در کار باشد ، مخابره شد.

الکساندر پوپوف روسی برای نخستین بار این کار را عملی ساخت و این اختراع رادیو بود . اختراع رادیو زنجیرهایی که اطلاعات را به سیم و رشته های سیمی وابسته نگاه می داشت گسست و به اطلاعات آزادی کامل داد.آنگاه نه تنها موجهای رادیویی به ایستگاههای زمینی رسید بلکه به کشتیها در دریاهای دوردست ، به قطارها ، ماهواره ها ی خبریاب و به سایر سیارگان منظومه خورشیدی نیز رسید .مردم شوروی اندیشه پوپوف را توسعه دادند و نخستین کسانی بودند که پیوندهای ارتباطی را در بیرون از جو زمین برقرار ساختند . ماهواره زمینی ، نخستین ماهواره تاریخ بشر ، با استفاده از همان پیوندهای ارتباطی موقعیت خود را مخابره می کرد و " یوری گاگارین " پیشاهنگ فتح فضا ، با زمینیان گفت و گو کرد . با وجود این حتی وقتی ارتباط با  سیم و ارتباط رادیویی همراه با یکدیگر به کار رود ، نمی تواند نیازهای روزافرون به مبادله اطلاعات را برآورده سازد . مسأله مخصوصآ موقعی حاد است که ارتباط از راه دور مورد نظر باشد . طبیعت در اینجا یکی از بازیهایش را سر بشر در آورده است ، طول موجهایی که بتواند به هر نقطه ای از زمین برسد ( موجهای کوتاه ) توان بسیار کمی دارد و استفاده از آنها در هر ساعت روز یا در هر وقت سال قابل اطمینان نیست.در عوض طول موجهایی که ظرفیت اطلاعاتی عظیمی دارد ( ریز موج و نور ) فقط میتواند در خط مستقیم سیر کند ماهواره های زمینی یکی از راهها است . ماهواره ها فاصله محدود خط مستقیم را هزاران برابر افزایش داده است ماهواره در ارتفاعی بالا نسبت به سطح زمین به حال پرواز و در معرض مستقیم نواحی پهناوری قرار میگیرد و می تواند برای ارتباط ، هم از ریز موجها و هم از نور استفاده کند . چندین ماهواره که در جاهای متفاوتی بر فراز زمین به نحو مناسب جای داده شده باشد ، خواهد توانست در خط مستقیم با یکدیگر و با ایستگاههای زمینی ارتباط برقرار کند . اگر به تقویت کننده مجهز باشد ، شبکه ارتباطی جهانی یا شبکه یکپارچه ای تشکیل می دهد که دست کم در نظر ، هر مقدار اطلاعات را به هر نقطه ای از زمین می رساند .

پیشرفت در ابزارهای مبادله اطلاعات با ابزارهایی که برای انباشتن اطلاعات در نظر گرفته شده بود همراه بوده است. در حقیقت این دو فراگرد جدا از یکدیگر نیست ، چرا که انباشت اطلاعات ، تراکم تجربه و دانش و آن چیزی است که افراد ، نسلها و ملتها در سراسر تاریخ  برای آیندگانشان به میراث گذاشته اند. با ثبت و ضبط کردن یا به یادسپردن اطلاعات ، به هر ترتیبی که هست ، اطلاعات را برای آینده نزدیک یا دور – بستگی به ابزاری دارد که برای انباشت به کار می بریم – نگه می داریم . به سخن دیگر ، تجهیزات ارتباطی در عین آنکه اطلاعات را در فضا مخابره می کند ، ابزارهای انباشت را اطلاعات را هم در زمان مخابره می کند . وقتی تجهیزات ارتباطی و ابزارهای انباشت همراه با یکدیگر به کار رود ، برای فراهم آوری و مبادله دانش و تجربه انسانی و تحول مداوم تمدن ، زمینه ایجاد می کند.نخستین ابزار انباشت یا ابزار انتقال در زمان مغز بشر بود. خوب به یاد داشتن شکارگاهها ، جاهای خطرناک ، پناهگاهها یا نقاط پر آب به معنای بقاء بود.

انقلاب واقعی در نگاه داشتن کلام برای انتقال در فضا یا زمان با پیدایش و تکامل نشانه های الفبایی رخ داد. نظامهای الفبایی برای هر صورت گفتار نشانه ای جدا دارد.رسانه های نوشتاری نیز پیشرفت کرد و دگرگون شد. لوحه های گلی جای خود را به چرم و چرم جای خود را به پاپیروس ، پارشمن و سرانجام کاغذ داد. پیامدهای اختراع چاپ کم  اهمیت تر از اختراع الفبا نبود.سرانجام با ساخته شدن رایانه های الکترونیکی که سرعت زیادی دارد ، راهها و ابزارهای کاملآ تازه ای برای انباشت اطلاعات امکان پذیر شده است. به گونه ای که داده و اطلاعات به سرعت و در زمانی غیرقابل تصور به اقصی نقاط جهان منتقل و در دسترس استفاده کنندگان قرار می گیرد.

  بدون شک مهمترين و در عين حال بزرگترين پيشرفت در زمينه فن آوري اطلاعات و ارتباطات به ابداع "وب" توسط " تيم . برنرزلي " در اواخر سال 1980 در CERN ، برمي گردد . به منظور آشنائي با جايگاه واقعي "وب " ، کافي است به ضريب نفوذ آن پس از ابداع توجه گردد. پس از ابداع هر فن آوري ، مدت زماني بطول مي انجامد تا فن آوري مورد نظر در مقياس عمومي مورد استفاده قرار گيرد( ضريب نفوذ) . مثلا" تلفن پس از 74 سال ، راديو پس از 38 سال ، کامپيوترهاي شخصي پس از 16 سال ، تلويزيون پس از 13 سال و "وب " پس از 4 سال ، موفق به جذب پنجاه ميليون استفاده کننده شده اند                                       .
فن آوري اطلاعات و ارتباطات ، بدون شک تحولات گسترده اي را در تمامي عرصه هاي اجتماعي و اقتصادي بشريت به دنبال داشته و تاثير آن بر جوامع بشري بگونه اي است که جهان امروز به سرعت در حال تبديل به يک جامعه اطلاعاتي است . جامعه اي که در آن دانائي و ميزان دسترسي و استفاده مفيد از دانش ، داراي نقشي محوري و تعيين کننده است  .

 

اطلاعات و دانش                           : 

 

 تعاريف متفاوت اطلاعات ( Information ) از زواياي مختلف                     :

تعريف اطلاعات از لحاظ نظري : اطلاعات ( Information ) به هر نوع داده جمع آوري شده با استفاده از روش هاي مختلفي نظير : مطالعه ، مشاهده ، شايعه و ساير موارد ديگر اطلاق مي گردد. در واژه "اطلاعات" ، بار معنائي از قبل تعريف شده اي در رابطه با کيفيت ، معتبر بودن و يا صحت داده وجود نداشته و امکان برخورد با اطلاعات معتبر ، غيرمعتبر ، واقعي ، نادرست ، صحيح و گمراه کننده ، وجود خواهد داشت                                   .

تعريف اطلاعات از منظر تئوري اطلاعات : اطلاعات دربردارنده يک معني خاص خصوصا" در ارتباط با پيشگوئي احتمالي از داده است .در تعريف فوق ، ميزان معني و محتواي ارائه شده توسط اطلاعات مورد توجه قرار مي گيرد.مثلا" پيامي که به ما اعلام مي نمايد:"فردا خورشيد طلوع مي نمايد " داراي حجم اندکي محتواي اطلاعاتي است در حاليکه يک پيام در رابطه با روز قيامت ، شامل حجم بالائي از اطلاعات است . در تعريف ارائه شده از منظر تئوري اطلاعات ، همانند تعريف ارائه شده قبلي ، توجه خاصي به کيفيت و يا ارزش اطلاعات نمي گردد                                                                         .

تعريف اطلاعات از منظر علم اطلاعات و فن آوري اطلاعات :علم اطلاعات و فن آوري اطلاعات با اطلاعات به عنوان داده جمع آوري شده ، ذخيره شده ، بازيابي شده ، پردازش شده و ارائه شده سروکار دارد . در تعريف فوق نيز به مواردي همچون اعتبار ، کيفيت و ارزش اطلاعات به صورت جانبي ، توجه مي گرد.                                       

در تعاريف فوق ، توجه خاصي به کيفيت و يا ارزش اطلاعات نشده است . در مقابل اطلاعات از واژه اي ديگر و با نام " Knowledge " استفاده مي شود که مي توان آن را معادل " دانش " در نظر گرفت . " دانش " ، بر خلاف اطلاعات ، داراي بار معنائي مختص به خود بوده که توسط فرد و يا افرادي کارشناس و بر اساس بررسي و مطالعه انجام شده بر روي اطلاعات معتبر ، حاصل مي شود. اطلاعات معتبر ، به خودي خود مفيد و قابل استفاده مي باشند ولي قادر به پيشگوئي نتايج نمي باشند. برخي اطلاعات معتبر نظير قيمت يک کالا و يا خدمات و يا برنامه زمانبندي پروازهاي هوائي ، مستقيما" قابل استفاده مي باشد، ولي برخي اطلاعات ديگر نظير داده هواشناسي و يا داده مربوط به آنتي بيويتک ها صرفا" زماني مفيد و معتبر مي باشند که در ابتدا توسط کارشناسان متخصص ( داراي دانش لازم ) استفاده وپس از بررسي و آناليز داده ها ي اوليه ، نتايج استخراج و در اختيار عموم علاقه مندان جهت استفاده قرار گيرد.در بطن دانش همواره آناليز و نتيجه گيري نهفته است در حالي که ، اطلاعات در بهترين وضعيت استنتاج استقرائي را به دنبال خواهد داشت . بنابراين حداقل از لحاظ فلسفي ، شايسته و منطقي است که ظهور " جوامع مبتني بر دانش " را در مقابل " جوامع اطلاعاتي " ، ترويج نمود . در جوامع مبتني بر دانش ، آموزش و فراگيري به عنوان فرآيند کسب دانش مطرح بوده تا در مرحله بعد ، امکان ايجاد دانش فراهم مي گردد ( ترکيب و آناليز قياسي .(
از لحاظ تاريخي ، دستيابي به اطلاعات از طريق رسانه هاي چاپي ( کتاب ، روزنامه ، مجله)حاصل مي گرديد در حالي که فراگيري دانش از طريق مدارس و دانشگاهها بدست مي آمد . امروزه ، فن آوري اطلاعات و ارتباطات افقي جديد در رابطه با توليد و عرضه اطلاعات را ارائه نموده است و مي بايست بطور همزمان امکانات موجود را در جهت فراگيري و ايجاد دانش ، سازماندهي و به خدمت گرفت . ما مي بايست در مرحله اول با بهره گيري از امکانات موجود موفق به فراگيري دانش بوده تا در ادامه امکان توليد ، ميسر گردد. بديهي است با استفاده مناسب از دستاوردهاي فن آوري اطلاعات و ارتباطات، مي توان به سرعت اقدام به فراگيري دانش و در نهايت توليدعلم نمود . شايد از زاويه فوق ، بتوان مهمترين رسالت فن آوري اطلاعات و ارتباطات را ايجاد زيرساخت و بستر مناسب براي فراگيري و توليد علم در نظر گرفت . در جوامعي که توانسته اند زير ساخت مناسبي ( صرفا" زيرساخت ارتباطي مورد نظر نمي باشد ) در رابطه با فن آوري اطلاعات و ارتباطات ايجاد نمايند ، شرايط مناسب براي استفاده از "دانش " فراهم و ميزان توليد دانش در اينگونه جوامع ارتباط مستقيمي با زيرساخت فن آوري اطلاعات و ارتباطات آنان دارد                                    .                
استفاده مناسب از دانش و بکارگيري آن در تمامي عرصه هاي زندگي و در نهايت توليد دانش ، ارتباط مستقيمي با توسعه دارد .در ادامه برای روشنتر شدن مطلب مثالی را می آوریم.

 

دانش و توسعه :


همانگونه که در بخش قبل اشاره گرديد ، بين استفاده و توليد دانش با توسعه ارتباطي مستقيم وجود دارد . قطعا" در جوامع توسعه يافته برآيند استفاده از دانش مثبت بوده و در ادامه با توجه به زيرساخت ها و سياست هاي تدوين شده ، امکان توليد دانش فراهم مي گردد                                                                                                                 .
"درآمد سرانه " ، يکي از شاخص هاي مهم به منظور سنجش ميزان موفقيت برنامه هاي توسعه است که همواره در آمار اعلام شده توسط سازمان ها و نهاد هاي دولتي به آن استناد تا ميزان موفقيت برنامه هاي توسعه ، نشان داده شود. به منظور آشنائي با تاثير دانش بر توسعه و در نهايت افزايش درآمد سرانه شهروندان يک جامعه ، دو کشور غنا و کره جنوبي را بررسي مي نمائيم . بر اساس مستندات بانک جهاني ، چهل سال قبل ، ميزان درآمد سرانه دو کشور کره جنوبي و غنا معادل يکديگر بوده است . در حالي که امروزه درآمد سرانه کره اي ها ، شش مرتبه بيشتر شده است . به عبارت ديگر شهروندان کره جنوبي شش برابر نسبت به شهروندان غنائي ثروتمندتر شده و يا مردم غنا نسبت به مردم کره جنوبي شش برابر فقيرتر شده اند . بر اساس بررسي انجام شده ، بيش از پنجاه درصد نابرابري فوق ، به استفاده موفقيت آميز کره اي ها در رابطه با فراگيري و استفاده از دانش برمي گردد. استفاده موثر و موفقيت آميز از دانش ، عامل اصلي شکوفائي و موفقيت اقتصادي در برخي کشورهاي آسيائي بوده که از آن به عنوان "معجزه اقتصادي " ، نام برده مي شود. استفاده از ساير امکانات نظير جاده ها ، ساختمان ها ، ماشين آلات کمتر از سي درصد سهم داشته است .از ديگر نمونه هاي موجود در اين رابطه و نقش دانش و توسعه مي توان به "انقلاب سبز " در آسيا اشاره نمود. در اين رابطه با استفاده از روش هاي پيشرفته اقدام به ارتقاء سطح دانش و آگاهي افراد گرديد و استفاده کنندگان با به کارگيري اندوخته هاي خود توانستند حرکتي عظيم و تحولي گسترده را در جامعه خود باعث گردند .در گذشته دانش ( براي توسعه ) از طريق کارشناسان و ارتباط مستقيم با فراگيران به آنان منتقل مي گرديد . بديهي است در چنين مواردي ميزان سرمايه گذاري محدود به قيمت و تعداد کارشناسان مورد نظري بود که مي بايست رسالت انتقال دانش به مخاطبان خود را انجام دهند. هندوستان ، يکي از کشورهاي موفق در اين زمينه بوده که از رسانه هاي ارتباط جمعي نظير راديو و تلويزيون براي نشر دانش استفاده نموده است . راديو ، تلويزيون و تلفن هاي ثابت از جمله عناصر موجود در زيرساخت فن آوري اطلاعات و ارتباطات،مي باشند( کانال هاي نشر اطلاعات .( انقلاب سبز ، اولين تجربه موفقيت آميز در زمينه استفاده از فن آوري اطلاعات و ارتباطات در آسيا مي باشد .
افزايش و ارتقاء سطح دانش و آگاهي شهروندان يک جامعه داراي دستاوردهاي بسيار مثبتي مي باشد و شايد برخي از دستاوردهاي به دست آمده در مرحله اول محسوس و يا ملموس نباشند( مثلا" ارتقاء سطح دانش شهروندان يک جامعه در رابطه با يک بيماري خاص که به دنبال آن کاهش ويا ريشه کني بيماري را به دنبال خواهد داشت ، ارتقاء سطح دانش شهروندان يک جامعه در رابطه با حوادث رانندگي که کاهش تصادفات و حوادث رانندگي را به دنبال خواهد داشت ) . ارتقاء سطح دانش تاثير مستقيم و مثبتي بر کيفيتت زندگي شهروندان يک جامعه را به دنبال داشته و شرايط مناسبي را براي توسعه همه جانبه فراهم مي نمايد                                .                
مهمترين رسالت فن آوري اطلاعات و ارتباطات ، ارائه امکانات و زير ساخت لازم براي توليد و توزيع دانش مي باشد . بديهي است از زاويه فوق و با توجه به ارتباط مستقيم استفاده و توليد دانش در يک جامعه با توسعه ، مي توان به اهميت و جايگاه واقعي فن آوري اطلاعات و ارتباطات در ارتباط با توسعه همه جانبه بيشتر واقف گرديد.           

 

شبکه جهانی اطلاعات و ارتباطات :

جریان عظیم اطلاعات برای اینکه در سازمانهای پژوهشی،ادارات،کارخانه ها یا در منازل شخصی به میلیونها استفاده کننده و به طور درست منتقل شود،به مجرای ارتباطی نیاز دارد از جمله این مجراهای ارتباطی ماهواره ها هستند.ماهواره های ارتباطی حتی به صورت مستقیم می توانند یک سوم سطح زمین را تحت پوشش قرار دهند.با فرستنده موج کوتاه که در ماهواره ها کار گذاشته شده باشد،در موقعیتی قرار می گیریم که به کمک آن دستگاه،جریان عظیمی از اطلاعات را به هر جایی از زمین که زیر پوشش ماهواره باشد روانه کنیم. برای اینکه سراسر زمین زیر پوشش قرار گیرد دست کم به سه ماهواره نیاز داریم این ماهواره ها اگر به تقویت کننده مجهز باشد و ارتباط آنها از زمین به آسمان،آسمان به زمین و بین خود آنها برقرار باشد می تواند نظام ارتباطی جهانی را با تواناییهایی برای رساندن همه نوع اطلاعاتی فراهم آورد.بر عکس میدان مغناطیسی طبیعی که هنوز از کنترل بشر خارج است،میدان اطلاعاتی برای بسته بندی و فرستادن آن به هر مقدار که لازم باشد در اختیار بشر است.میدان اطلاعاتی غنی محصول ماهواره های تقویت کننده و مرتبط با کانالهای ارتباطی زمینی با باند گسترده و کامپیوترهای آموزشی باشد،آموزش را سرعت خواهد بخشید.

"کلود شانون" در سال 1948 نظریه اطلاعاتی پیشنهاد کرد که در آن عوامل لازم در تولید و ارسال اطلاعات می توانست بر مبنای ماهیت آماری منبع تولید پیام پیش بینی شود. مقاله وی همراه با مقاله ای در باب نظریه ارتباطات به قلم "وارن و یور" در تک مجلدی با عنوان نظریه ارتباط نشر یافته است.

به روایتی ساده تمام فرایندهای ارتباطی می تواند در مدلی آسان شامل5 بخش تعمیم یابد.

1.  منبع اطلاعات پیامهایی تولید می کند که به مقصد گیرنده ارسال می شود، پیامها می تواند انواع مختلفی داشته باشد مثلا" سلسله ای از حروف که در ارسال تلگرافی وجود دارد.

2.  فرستنده به نحوی بر پیام اثر می گذارد تا نشانه ای مناسب برای ارسال در یک کانال منتخب تولید کند،مثلا"به صورت تلگرافی،این کار شامل رمزگذاری نقطه و خطی است.

3.   کانال وسیله ای جهت ارسال نشانه از فرستنده به گیرنده است.کانال می تواند پرتو نور ، باند بسامد رادیویی و جز آنها باشد.نوفه (پارازیت ) موجود در کانال می تواند بر کیفیت نشانه ها خدشه وارد سازد.

4.   گیرنده کاری بر عکس فرستنده انجام می دهد.گیرنده نشانه ها را دریافت و به صورت اطلاعات رمزگشایی می کند.

5.      مقصد شخص یا چیزی است که پیام به قصد رسیدن به او ارسال می شود.

 

  فن آوري اطلاعات وارتباطات (ICT) :

 

 تفاوت فن آوري اطلاعات وارتباطات (ICT) با فن آوري  اطلاعات (IT) ، چيست ؟ در فن آوري اطلاعات وارتباطات ، دستگاه ها وفن آوري هاي ارتباطي داراي جايگاهي خاص بوده واز عناصر اساسي به منظور استفاده ازمزايا ودستاوردهاي فن آوري اطلاعات وارتباطات محسوب مي گردند  . در ادامه با تعاريف متفاوت ICT بيشتر آشنا مي شويم :

 

 wدراوايل سال 1990 به مجموعه سخت افزار ، نرم افزار ، شبكه وصنايع مرتبط به آنان ، فن آوري اطلاعات (IT) گفته مي شد . درفن آوري اطلاعات وارتباطات (ICT) ، تاكيد ومحوريت بر روي جنبه ارتباطي مي باشد ، بگونه اي كه ارتباطات به منزله  يك "بايد" مطرح بوده كه فن آوري اطلاعات بدون وجود آن امكان ارائه  سرويس ها وخدمات رادارا نمي باشد .

w فن آوري  اطلاعات وارتباطات واژه اي است كه به هر نوع دستگاه ارتباطي ويا برنامه نظير  : راديو ، تلويزيون  ، تلفن  هاي سلولي ، كامپيوتر ، نرم افزار ، سخت افزار هاي شبكه ، سيستم هاي ماهواره اري ونظاير آن اطلاق شده كه سرويس ها ، خدمات وبرنامه هاي متعددي به آنان مرتبط مي گردد ( كنفرانس ازراه دور ، آموزش از راه دور )

 wفن آوري اطلاعات وارتباطات اغلب دريك مفهوم وجايگاه خاص مورد بررسي كاربردي دقيق تر قرار مي گيرد نظير فن آوري اطلاعات وارتباطات درآموزش ، بهداشت ، كتابخانه ها وغيره

w فن آوري اطلاعات وارتباطات ، به مجموعه امكانات سخت افزاري ، نرم افزاري شبكه اي و ارتباطي به منظور دستيابي مطلوب به اطلاعات ، گفته مي شود .

 wهمگرائي بين كامپيوتر ، و ارتباطات ، فن آوري اطلاعات وارتباطات را شكل مي دهد ( پيوند بين  كامپيوتر وبهره برداري ازتمامي قابليت هاي آن خصوصاً پردازش وذخيره سازي داده با امكانات متعدد ارتباطي ).

 wبا اين كه تكنولوژي هاي مرتبط با كامپيوتر به نوعي درجنگ جهاني دوم مورد استفاده قرار مي گرفت ، ولي پتانسيل هاي گسترده آن پس ازتحقق دو تحول عمده درسال1980 برهمگان آشكار گرديد : تحول درصنعت نيمه هادي ها ( ترانزيستور ، مدارات مجتمع ، ميكروتراشه ها ) ، كوچك وارزان شدن كامپيوتر ها را به دنبال داشت . متعاقب اين تحول عظيم ، امكان استفاده از كامپيوتر درابعاد بسيار گسترده وبراي عموم كاربران ، فراهم گرديد ( كافي است به اطراف خودنگاهي داشته باشيم ‍‍) دومين تحول عمده، ارتباط كامپيوتر ها با يكديگر وبر پاسازي شبكه هاي كامپيوتري است درادامه با استفاده ازفن آوري هاي متعدد مخابراتي وارتباطي ، امكان اتصال وارتباط بين شبكه هاي كامپيوتري ، فراهم گرديد . تحولات فوق ، زمينه انقلاب عظيم اطلاعاتي درعصر حاضر وظهور فن آوري هاي متعدد اطلاعات وارتباطات را ايجاد نموده است .

w مهمترين ويژگي فن آوري اطلاعات وارتباطات ، نحوه ذخيره سازي ، پردازش ودستيابي به اطلاعات است.

w به مجموعه فن آوري  هايي كه امكان ذخيره سازي ، پردازش ارائه وانتقال اطلاعات رااز طريق محيط هاي انتقال فراهم مي نمايد اطلاق مي گردد.

فن آوري اطلاعات وارتباطات به جايگاه برجسته اطلاعات، دستگاه  هاي ذخيره سازي و پردازش اطلاعات ودستگاههاي انتقال و دستيابي به اطلاعات تاكيددارد . بديهي است دراين راستا ، علاوه بر پتانسيل هاي مخابراتي ، رسانه هائي ، ديگر نظيرراديو وتلويزيون نيز  درفهرست وسايل ارتباطي ( كانال نشر وتوزيع اطلاعات) ، قرار خواهند گرفت . زير ساخت فن آوري اطلاعات وارتباطات درمرحله اول نيازمند وجوديك زير ساخت اطلاعاتي است كه درآن تمامي دستگاهها و وسايل ارتباطي نظير تجهيزات مخابراتي ، راديو وتلويزيون قرار خواهند گرفت . زيرساخت اطلاعاتي به منزله فونداسيون زيرساخت فن آوري اطلاعات وارتباطات ، مطرح بوده كه امكان ارائه سرويس ها وخدمات اطلاعاتي را باكيفيت مطلوب ، فراهم  مي نمايد . بر همين اساس  مي توان فن آوري اطلاعات وارتباطات رامشتمل بر سه بخش اساسي زير درنظر گرفت :

 زير ساخت اطلاعات                         Information Infrastructure :II

  فن آوري هاي اطلاعات Information Technologies: IT              

 كاربردهاي اطلاعات Information Applications : IA                   

 

فن آوري اطلاعات وارتباطات

كاربردهاي اطلاعات

فن آوري اطلاعات

زير ساخت اطلاعات

زير ساخت فن آوري اطلاعات وارتباطات

 

 

 

 

 

 

 

 

 


زير ساخت اطلاعات (II)

 درزير ساخت اطلاعات ، هدف ايجاد وگسترش امكانات زيرمي باشد :

·          شبكه ها وسرويس هاي مخابراتي

·           تكنولوژي هاي انتقال

·           سوئيچينگ وروتينگ

·           دستيابي وعرضه

·           ارتباطات چند رسانه  اي ( صوت ، تصوير)

شامل :

-         شبكه هاي موبايل ،بدون كابل

-          شبكه هاي فيبر نوري

-          سيستم هاي ماهواره اي

-          سيستم هاي سخن پراكني

-          تركيب (تلفيق ) مخابرات با سيستمهاي چندرسانه اي

-          ارتباطات محلي باسرعت بالا 

-          ارتباطات شهري ، منطقه اي وملي با سرعت بالا

فن آوري اطلاعات (IT)

 درفن آوري اطلاعات ، موارد زيرمورد توجه قرارمي گيرد: 

    ·           ذخيره سازي اطلاعات

    ·           پردازش وارائه اطلاعات

    ·           سيستم هاي عامل

    ·           زبان هاي برنامه  نويسي

    ·           مهندسي پروتكل ها

    ·           نرم افزار هاي كاربردي

شامل :

-         پروتكل هاي شبكه

-          شبكه هاي ذخيره سازي داده

-          فن آوري هاي رمز نگاري وامنيتي

-          سخت افزار ( كامپيوتر هاي شخصي ، سرويس دهندگان و..)

-          طراحي بانك هاي اطلاعاتي

-          زبان هاي ارائه محتوا در وب نظير HTML,XML

-         تشخيص وپيشگيري از حملات 

 كاربردهاي اطلاعات (IA)

 دركابردهاي اطلاعات ،موارد زيرمورد توجه قرارمي گيرد :

    ·          ارائه خدمات

    ·           اشتراك دانش 

    ·           مديريت عمومي

    ·           سرويس هاي اجتماعي 

    ·           راه حل هاي تجاري

    ·           توليد ونشر محتوا

شامل :

-         آموزش

-          فرصت هاي اقتصادي وتوليد درآمد 

-          توسعه روستائي

-          بهبود سلامت شهر وندان نظير استفاده ازدرمان راه دور

-          امنيت و مونيتور رينگ مسائل زيست محيطي

-          مديريت اقتصادي ودولتي

-          كتابخانه هاي الكترونيكي

-          تجارت الكترونيكي

-          بانكداري الكترونيكي

-          آموزش الكترونيكي

-         و….

همانگونه كه ملاحظه مي شود براي هر يك از بخش هاي سه گانه درفن آوري اطلاعات وارتباطات ، محدوده خاصي در نظر گرفته شده است ولي درعمل تعيين دقيق اين محدوده ، امري دشوار وگاها غير ممكن است مثلاً برنامه هاي نرم افزاري دربخش فن آوري اطلاعات قرار گرفته ولي امكان پياده سازي آنان در زير مجموعه كاربردهاي اطلاعات (IA) نيزوجود خواهد داشت . همچنين ارتباطات چند رسانه اي در زيرمجموعه زير  ساخت اطلاعات (II) قرار گرفته شده اند ولي امكان پياده سازي برخي ازويژگي هاي مالتي مديا درزير مجموعه فن آوري اطلاعات (IT) ، نيز وجود دارد.

 عليرغم عدم وجود محدوده اي مشخص وشفاف براي هر يك از عناصر موجود دربخش هاي سه گانه زير ساخت فن آوري اطلاعات وارتباطات ، مي توان بالحاظ نمودن وزن بكار گيري امكانات سخت افزاري ونرم افزاري در هر يك ازبخش ها ، به يك مرزبندي خاص دست يافت:

  ·     عناصر زير ساخت اطلاعات (II) ، نيازمنداستفاده ازتجهيزات و امكانات فيزيكي گسترده اي نظير سيستم هاي سوئيچينگ ، روتينگ ، شبكه اي گسترده از خطوط تلفن ثابت، سيار وشبكه هاي رادئوئي ، مي باشند . در اين رابطه وبه منظور انجام عمليات ومديريت زير ساخت فيزيكي متشكل از عناصر وتجهيزات سخت افزاري ، مي بايست از سخت افزار ونرم افزار هاي متعددي استفاده شود . با طراحي وپياده سازي زير ساخت اطلاعات ( بستر ارتباطي ) ، امكان ارتباط دستگاههاي مخلتفي نظير تلفن هاي ثابت ، تلفن هاي سلولي ، دستگاههاي بدون كابل ، كامپيوتر هاي شخصي وسرويس دهندگان به شبكه فراهم وآنان قادر به استفاده از سرويس ها وخدمات مختلفي مي باشند. ارتباط با زير ساخت اطلاعاتي ( ارتباطي ) ممكن است مستقيماً ( از طريق شبكه ايجاد شده ) ويا با استفاده از تجهيزات خاصي نظير  مودم ، كارت هاي ISDN ، خطوط DSL ويا دستگاههاي بدون كابل ، ايجاد گردد. معمولاً براي سنجش ميزان شكاف ديجيتالي بين جوامع فقيروثروتمند ، به تنوع ، تعداد وكيفيت وسايل ارتباطي به زير ساخت ، استناد مي گردد. بديهي است با فرض ايجاد زير ساخت اطلاعات ، بدون وجود دستگاههاي ارتباطي ( از بعدكمي وكيفي ) ، امكان استفاده مطلوب وبهينه از زير ساخت ودرنهايت بهره مندي از دستاوردها وپتانسيل هاي ارائه شده در بخش هاي فن آوري اطلاعات وكاربردهاي اطلاعات ، وجود نخواهدداشت دستگاههاي ارتباطي ( نظير تلفن هاي ثابت ، سلولي ) به عنوان شرط لازم براي ورود به بزرگراه هاي اطلاعاتي مطرح مي باشند . بديهي است تنوع ، كيفيت ومقرون به صرفه بودن دستگاههاي ارتباطي ، گزينه هاي متعددي را به منظور استفاده از منابع اطلاعاتي دراختيار متقاضيان ، قرار مي دهد. امكان دستيابي آحاد جامعه به منابع اطلاعاتي ، يكي از عناصر اصلي سياست گذاري درزمان تعريف استراتژي توسعه فن آوري اطلاعات وارتباطات درهر جامعه مي باشد .

  ·     درزير مجموعه فن آوري (IT) ، ازسخت افزارهاي متعددي نظير سرويس دهندگان ، ايستگاه هاي كاري وبرخي كامپيوتر هاي بزرگ به همراه دستگاه هاي ذخيره سازي مختلفي ، استفاده مي گردد( نظير استفاده از كامپيوترهاي داخلي كه مسئول سرويس دهي به ساير عناصر موجوددربخش فن آوري اطلاعات بوده ويا سرويس  دهندگان خارجي كه مسئوليت ارائه سرويس هاي داده نظير اينترنت رابر عهده دارند. عليرغم استفاده گسترده از عناصر سخت افزاري درزير مجموعه فن آوري اطلاعات ، نرم  افزار حضوري چشمگيرتر داشته واكثر عمليات نسبت داده شده به اين بخش مستلزم استفاده از نرم افزارميباشد .

  ·     هدف عمده دربخش كاربردهاي اطلاعات ، ارائه سرويس ها وخدمات گسترده به منظور افزايش كارائي وبهره وري درابعاد متفاوت اجتماعي دريك جامعه اطلاعاتي است . دراين رابطه با توجه به نقش محوري وحمايت بخش زير ساخت اطلاعات ودستاوردهاي بخش فن آوري اطلاعات ، امكان  ارائه سرويس ها وخدمات متنوع ، گسترده وپويائي دربخش كاربردهاي اطلاعات ، فراهم مي گردد . در بخش كاربردهاي اطلاعات، عليرغم استفاده از سخت افزار ، محور عمليات وهسته اساسي راطراحي وپياده سازي نرم افزار تشكيل مي دهد .

همانگونه كه ملاحظه مي شود ، درزير ساخت اطلاعات عليرغم استفاده ازنرم افزار ، سخت افزار حضوري بر جسته دار داشته واين وضعيت دربخش هاي فن آوري اطلاعات وكاربردهاي اطلاعات ، بر عكس مي باشد پس از ايجاد هر يك از بخش هاي سه گانه فن آوري اطلاعات وارتباطات ، زير ساخت فن آوري اطلاعات و ارتباطات ايجاد وامكان ارتباط آن با ساير بخش ها به منظور نيل به توسعه همه جانبه وجودخواهد داشت . دراين راستا لازم است كه تلاش لازم درخصوص ايجاد سه بخش اشاره شد ه به صورت مستمر ، سيستماتيك وهدفمند  ، دنبال شود. بديهي  است تعلل درهر يك ازبخش هاي فوق ، امكان استفاده از مزايا ودستاوردهاي فن آوري اطلاعات وارتباطات را عملابا مشكل مواجه مي نمايد . دربرخي از كشورها باتوجه به جايگاه گسترده تجهيزات سخت افزاري وارتباطي درايجاد زير ساخت اطلاعات ، تمامي تلاش انجام شده درجهت توسعه فن آوري اطلاعات وارتباطات ، محدود به  اين بخش بوده وبه ساير بخش ها ( فن آوري اطلاعات وكاربردها ي اطلاعات ) كمترتوجه مي گردد . فراموش نكنيم كه زير ساخت اطلاعات ،صرفاً بستر ارتباطي وگزينه هاي متعددي رابه منظور استفاده از دستاوردها ومزاياي فن آوري اطلاعات وارتباطات دراختيار شهروندان يك جامعه قرار داده ومي بايست تلاش مضاعفي درجهت توسعه ساير بخش ها ويا ايجاد زير ساخت هاي جانبي ديگر نيز صورت پذيرد .مثلاً بدون وجود يك زير ساخت قانوني ، امكان استفاده ازمزاياي فن آوري اطلاعات وارتباطات درمواردي همچون تجارت الكترونيكي ، وجود نخواهد داشت .

فرصت هاي اقتصادي

( توليد در آمد )

 أموزش

ساير زير ساخت ها

فن أوري

 اطلاعات وارتباطات

مديريت دولتي واقتصادي

توسعه روستائي

بهداشت ودرمان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


استراتژي هاي فن آوري اطلاعات وارتباطات براي توسعه :

 

به موازات استفاده از فن آوري اطلاعات وارتباطات درتمامي ابعاد حيات بشري،جهان به سرعت در  حال تبديل به يك جامعه اطلاعاتي است. امروزه امكان دستيابي به اينترنت واستفاده ازمنابع اطلاعاتي در تمامي جوامع بشري روندي تصاعدي راطي مي نمايد وجوامع مختلف هريك با توجه به زير ساخت هاي متعدد ايجاد شده از مزاياي فن آوري اطلاعات وارتباطات، استفاده مي نمايند . ايجادزير ساخت هاي ارتباطي ، قانوني وتربيت نيروي  كار آشنا با فن آوري اطلاعات و ارتباطات ، نمونه هائي از تلاش انجام شده در اين خصوص است رشد شكاف ديجيتالي بين كشورهاي توسعه يافته ودرحال توسعه ، جوامع  شهري وروستائي ، شهروندان ماهروآموزش ديده وفاقد مهارت ، جاي هيچگونه شك وترديدي  دررابطه باتدوين استراتژي ها وتبعيت از سياست ها ورويكرد هاي مناسب براي نيل به يك جامعه مدرن اطلاعاتي راباقي  نگذاشته  است . تمامي كارشناسان وسياستگذاران كشورهاي متفاوت به اين موضوع اذعان نموده اند كه فن آوري اطلاعات وارتباطات داراي پتانسيل لازم براي توسعه درتمامي ابعاد اجتماعي، اقتصادي ، فرهنگي وسياسي است . دراين راستا اكثر كشورها ، استراتژي هاي خاصي را به منظور توسعه فن آوري اطلاعات وارتباطات ، تدوين نموده اند.

 عناصر كليدي به منظور تدوين استراتژي توسعه فن آوري اطلاعات وارتباطات :

 

    ·          ايجاد يك مدل (چار چوب) براي استراتژي ملي توسعه فن آوري اطلاعات وارتباطات

    ·           ايجاد آگاهي لازم درسطوح متفاوت جامعه درخصوص پتانسيل ها ومزاياي متعدد فن آوري اطلاعات وارتباطات 

  ·     ايجاد وتوسعه زير ساخت مخابراتي ( بدون وجود يك زير ارتباطي مناسب ، امكان استفاده اندكي از دستاوردهاي فن آوري اطلاعات وارتباطات وجود خواهد داشت )

  ·     امكان دستيابي عموم شهروندان جامعه به زير ساخت ارتباطي واستفاده از مزاياي فن آوري اطلاعات وارتباطات

  ·     توسعه منابع انساني ( بدون وجود افراد آموزش ديده وماهر امكان استفاده از فرصت ها ومزاياي ارائه شده توسط فن آوري اطلاعات وارتباطات ، وجود نخواهد داشت)

  ·     ايجاد وتوسعه زير ساخت قانوني ( بدون وجود مجموعه قوانين مشخص ، امكان استفاده از فرصت ها ومزاياي ارائه شده توسط فن آوري اطلاعات وارتباطات نظير تجارت الكترونيكي ، وجود نخواهد داشت )

  ·     ايجاد وتوسعه محيط مناسب براي فعاليت هاي تجاري واقتصادي ( سرمايه گذاري تجاري ، ايجاد استاندارد هاي فني ، پرداخت الكترونيكي )

    ·           ايجاد وتوسعه محتوا متناسب با زبان ملي هر كشور

  ·     ايجاد، توسعه وحمايت از صنايع مرتبط بافن آوري اطلاعات وارتباطات ( امكانات سخت افزاري ، نرم افزاري ، شبكه ، مخابراتي )

  ·     مونيتورينگ وسنجش مستمر ميزان استفاده از فن آوري اطلاعات وارتباطات به منظور ارزيابي موفقيت استراتژيهاوسياست هاي تعيين شده .

 

نتیجه گیری :

مي توان اطلاعات را به منزله مواد اوليه توليد دانش در نظر گرفت . بين استفاده درست از اطلاعات و توليد دانش با توسعه،ارتباط مستقيم و تنگاتنگي وجود دارد.


فهرست منابع و مأخذ :

1-    آذرنگ،عبدالحسين.شمه اي از اطلاعات و ارتباطات

2-    پائو،ميراندالي.مفاهيم بازيابي اطلاعات،ترجمه اسدالله آزاد،رحمت الله فتاحي

3-    آذرنگ،عبدالحسين.اطلاعات و ارتباطات

4-    www.ganjafzar.com

5-    www.irandoc.ac.ir

6-    مجموعه مقالات همايش نقش مراكز داده در توسعه فناوري اطلاعات وارتباطات

7-   http://www.srco.ir/

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:44  توسط منصور  | 

کتابسنجی

مقدمه:

باافزايش حجم اطلاعات در قرن 20سوالي كه مطرح مي شود اينست كه چگونه مي توان موثرترين ارتباط رابين محتواي مجموعه ومراجعان به كتابخانه برقرار كرد.

كتابداران سالهابر اين باوربودند كه رابطه اي مثبت ومستقيم بين حجم دانش مكتوب وبهره دهي آن وجوددارد."نظريه هرچه بيشتربهتر".يعني بين كميت ومفيدواقع شدن رابطه مثبتي برقرار است.اماتوليدفرااوان متون ،كمبودفضا،بودجه ونيروي انساني،كتابداران راواداشت تابدون تاكيد بركميت ،موثرترين ارتباط رابين محتواي مجموعه ومراجعان برقرارسازند.

تاريخچه

در دهه هاي 1950و1960علم زدگي شديدا در حوزه هاي مختلف علمي رواج پيدا كرد.در اين دوره تعريف علم توسط صاحبنظران دستخوش تغييراتي شد. آنها علم را به معناي كميتهاي قابل سنجش و قابل بازآفريني تعريف كردند و هرآنچه را كه يافته هايش قابل تكرار و سنجش مجدد باشد، علم خواندند.
به اين جهت كيفيتها بايد به كميت تبديل شوند و ارزش كيفيتها با قياس كمي محاسبه گردد.در همين راستا روشهايي كه با اعداد و ارقام تحليلهاي آماري و رياضي سروكار داشت روش تحقيق علمي ناميده شد و به نتيجه كاربرد روشهاي مذكور در موضوعات مختلف تحقيق علمي اطلاق شد.
به دنبال اين طرز تفكر مباحث جديدي با نامهاي نوين در علوم بسيار مشهور جهاني پديد گرديد. علومي مانند جامعه شناسي، زيست شناسي، اقتصاد شناسي، اقتصاد سنجي و . . . زير شاخه هايي مانند جامعه سنجي، زيست سنجي، اقتصاد سنجي و . . . را ايجاد كردند. دراين ميان علم كتابداري و اطلاع رساني نيز از قافله عقب نماند وشاخه هايي چون كتابسنجي و اطلاع سنجي پا به عرصه وجود نهادند.

 
 كتابسنجي(Bibliometrics) 
 كتابسنجي عبارت است ازمطالعه غير مستقيم قواعدحاكم بر جريان كسب،توليدوپخش اطلاعات علمي كه درعمل ازروشهاي رياضي و آماري براي بررسي قواعدحاكم بررفتارهاي منجربه بهره وري از اطلاعات  علم مكتوب  استفاده مي شود.

 كتابسنجي از روش‌هاي كمي است كه به بررسي چگونگي استفاده از مدارك و الگوي نشر بوسيله روش‌هاي رياضي و آماري مي‌پردازد . (برودوسBroadus، 1987).

 اصطلاح‌ كتابسنجي را نخستين بار آلن پريچارد(Alan Prichard)در 1969 در مقاله‌هايي با عنوان «كتابشناسي آماري يا كتابسنجي به منظور انجام مطالعاتي با هدف تعيين كميت‌ها در فرايند ارتباط نوشتاري» به كاربرد .
       ديوداتو( Diodato.V) كتاب‌سنجي را به عنوان مطالعه الگوهاي انتشاراتي و ارتباطي در توزيع اطلاعات، با به كارگيري رياضيات و روش‌هاي آماري از شمارش تا محاسبات، توصيف مي‌كند .


       كتابسنجي هدفهاي مختلفي را دنبال مي‌كند كه مي‌توان به برخي از آنان اشاره كرد:
ـ مشخص و روشن كردن سير تحول موضوع‌ها در متون و منابع
ـ فراهم‌آوري داده‌هاي قابل اطمينان و معتبر جهت فراهم‌آوري تسهيلات اطلاع‌رساني
ـ تعريف محدوديت‌هاي موجود در قلمروهاي موضوعي
ـ نشان دادن اهميت نسبي انواع گوناگون مدارك در قلمروهاي موضوعي مختلف
ـ تصميم‌گيري درباره استفاده از مواد و منابع اطلاعاتي
ـ تحقيق درباره عادات و الگوهاي انتقال اطلاعات .
       همچنين پريچارد هدف كتابسنجي را عبارت از روشن كردن فرايند ارتباطات مدون مي‌داند به عبارت ديگر، طبيعت و روند توسعه يك رشته علمي را مي‌توان به وسيله شمارش و انجام تحليل‌هاي مختلف از سوي ارتباطات مدون يا متون آن رشته مشخص ساخت .
 
 
دامنه كاربرد
دامنه كاربرد روشها و فنون كتابسنجي متنوع است. برخي از اين موارد عبارتند از:
ـ تشخيص مسيرهاي تحقيق و رشد دانش در زمينه‌هاي گوناگون علمي
ـ تضمين ميزان جامعيت نشريات ادواري تخصصي
ـ شناسايي استفاده‌كنندگان موضوعهاي مختلف
ـ تشخيص نويسنده و روشهاي سنجش مدارك در موضوعهاي متفاوت
ـ شناسايي نشريات بنيادي و ضروري در رشته‌هاي مختلف
ـ تدوين يك خط‌مشي دقيق جهت فراهم‌آوري مواد بر مبناي نيازها در محدوده بودجه پيش‌بيني شده
ـ اجراي سياست پيرايش و ذخيره‌ كردن دقيق مواد
ـ پيش‌بيني بازدهي ناشران خصوصي، سازمانها و ناشران دولتي در تمام زمينه‌هاي موضوعي.

       همچنين لاواني(Lawani, S.M)، انتخاب مواد، مطالعه الگوهاي انتشاراتي، معرفي حوزه‌هاي علمي، كهنگي متون، معرفي نويسندگان پرتوليد و مقالات پراستفاده و ارزيابي كيفيت مواد را از كاربردهاي مهم روشهاي كتابسنجي مي‌داند .

دونوع بررسي در كتابسنجي داريم:بررسي كمي وبررسي كيفي

دربررسي كمي ويژگيهاي كتابشناختي مانند نام نويسنده،مشخصات ظاهري،نام ناشرمنابع وماخذو...موردتحليل قرارگرفته ومثلا معلوم مي شود رايجترين وسيله مبادله اطلاعات علمي دررشته هاي مختلف علمي كتاب است يا مجله.

دربررسي كيفي چرايي واهميت مطالب درمتن موردتحليل قرارمي گيرد ومشخص مي شود كه آيا مطالب متن به فهم موضوع كمك مي كند؟آيامتن براساس محتواي خوداستواراست؟مطالب نقل شده موردتائيدهستند ياخير؟

       كتاب‌سنجي از فنون گوناگوني بهره مي‌برد.

1.       شمارش از جمله اين فنون است. شمارش جغرافيايي (كشورها)، دوره‌هاي زماني، شاخه‌هاي علوم (موضوع‌ها)، انواع انتشارات (نوع مدرك)، نويسندگان منفرد و سازمانها .

2.       توزيع بسامد انتشارات از نظر رتبه و اندازه نيز از فنون ديگر اين روش است. فنون برادفورد و قانون زيپ براي تحليل داده‌ها از نظر بسامد رتبه‌بندي و قانون لوتكا براي تحليل داده‌ها از نظر بسامد مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

قانون زيپف
در مورد بررسي متون، قانون زيپف در اطلاع سنجي كاربرد فراوان يافته است. و يكي از مهمترين موارد استفاده آن در نظريه فشرده سازي است.
در فشرده سازي متون دانستن قاعده دقيق بسامد واژه ها بر طول رمزي كه مورد استفاده قرار مي گيرد تاثير دارد و با اين آگاهي مي توان به حد مطلوبي از فشردگي كلمات و عبارات دست يافت. فشرده سازي در بازيابي اطلاعات و در صنعت صفحات فشرده و نظاير آن موجب صرفه جويي در فضا و منابع مالي است. لذا اين امر در فن آوري چند رسانه ايي از عوامل اصلي محسوب مي شود.

قانون برادفورد
در سال 1934 برادفورد مقاله ايي منتشر كرد كه در آن توزيع مقالات هم موضوع در مجلات علمي تشريح شده بود. وي چنين گزارش داده بود كه تعداد نسبتا كمي از مجلات درصد بالايي از كل مقالات هم موضوع را منشر مي كنند. به اين مفهوم كه اگر مجلات را به حوزه هايي دسته بندي كنيم، پيوسته يك قاعده به تمام آنها حاكم مي شود و آن اينكه مجموعه مقالات هر حوزه با حوزه ديگر برابر است. به همين جهت اين رابطه پيوسته برقرار است كه هر چه از هسته دورتر شويم، تعداد مجلاتي كه همان اندازه مقاله داشته اند، بيشتر مي شود و طبعا پراكندگي مقالات در مجلات مختلف بيشتر خواهد شد. بر اين اساس بود كه برادفورد در سال 1934 قانون پراكندگي           (Law of Scattering) را كه برخي از صاحبنظران آن را قانون توزيع نيز خوانده اند، عرضه داشت.

ابزارهاي مورد استفاده در كتابسنجي:
تحليل استنادي
نيمه عمر علمي
 
 
تحليل استنادي( Citation Analysis)
       از جمله رايج‌ترين فنون كتابسنجي تحليل استنادي است. در مطالعه استنادي كه امروزه در بررسي روابط مفهومي نوشته‌ها مورد توجه است، رابطه ميان مدرك استناد دهنده و مدرك مورد استناد بررسي مي‌شود، و هر گاه بكوشيم قواعدي را كه بر اين رابطه حاكم است كشف كنيم به تحليل استنادي است دست زده‌ايم .

ابزاري كه تحليل استنادي از آن مدد مي جويد نمايه استنادي است. نمايه استنادي(science        citation) سياهه منظم منابعي است كه به آنها رجوع شده است به همراه سياهه مداركي كه به همين منبع استناد كرده اند.
       در اين روش ما با شمار استفاده از منابع توسط پژوهشگران از طريق شمارش مراجع استناد شده در پايان مقالات آنان و نيز از ديگر استنادها سروكار داريم و تحليل بر روي استنادها و مراجع كه بخشي از مقالات مجلات را تشكيل مي‌دهند، انجام مي‌گيرد .
       پيچاپان و ساراسوادي پديده استناد را سنگ بناي طبيعي علم دانسته و آنرا به دو عامل دسترسي و آگاهي وابسته مي دانند (پيچاپان و ساراسوادي(Pichappan and Sarasvady)
       سانديسون(Sandison) بر اين باور است كه استناد تنها مجموعه‌اي از اطلاعات كتابشناختي در پايان مقاله نيست. استناد نشان‌دهنده تصميم يك نويسنده است كه مي‌خواهد رابطه بين مدركي را كه در دست تهيه دارد با نوشته‌اي ديگر نشان دهد .
       ممكن است به دلايل زير به مدركي استناد شود:
1ـ تجليل از متقدمان
2ـ اعتباربخشيدن به اثر مرتبط
3ـ معرفي روش‌شناسي و ابزارهاي علمي مورد استفاده
4ـ فراهم آوردن پيشينه براي مطالعات بيشتر
5ـ تصحيح اثر خود
6ـ تصحيح آثار ديگران
7ـ نقد آثار قبلي
8ـ اثبات ادعاها
9ـ آگاهي دادن نسبت به آثاري كه به زودي منتشر خواهند شد
10ـ مشخص كردن مدارك اصلي و مهم يك حوزه
11ـ تهيه داده‌هاي واقعي دسته‌هاي حقايق فيزيكي ثابت و غيره
12ـ معرفي انتشارات بنيادي در مورد و انديشه يا مفهوم مورد بحث
13ـ معرفي انتشارات بنيادي و يا آثار با نام نويسنده
14ـ رد آثار و يا انديشه‌هاي ديگران (ادعاهاي منفي)
15ـ رد ادعاهاي حق تقدم در آثار ديگران (تحليل منفي)
       شاو( Shaw. W.M) معتقد است كه استناد در ميان نويسندگان رابطه‌اي برقرار مي‌كند كه مي‌توان از آن به عنوان واحد اندازه‌گيري ارتباط غيرمستقيم نويسندگان از طريق متون ياد كرد.

به عبارت ديگر قوت و استحكام رابطه بين دو نويسنده، با محاسبه تعداد دفعاتي كه هر نويسنده به ديگري استناد كرده است بستگي دارد .
       استنادها منبع مهمي در تحليل‌ها هستند زيرا:
1ـ براحتي در دسترس هستند.
2ـ اعتبار داده‌ها حفظ مي‌شود.
3ـ نياز به همكاري پاسخ‌دهنده ندارند (همچنانكه در مصاحبه اين همكاري بطور شديدي مورد نياز است)
 
 
كاستي‌هاي تحليل استنادي
       با اين وجود، بايد درنظر داشت كه ممكن است به دلايلي مدركي مورد استناد قرار نگيرد. اسميت(Smith. L.e) اين دلايل را چنين برمي‌شمرد:
1ـ عدم ارتباط مدرك دردست با مدرك قبلي  
2ـ عدم اطلاع نويسنده از وجود مدرك
3ـ عدم آشنايي نويسنده با زبان مدرك منتشر شده .
       همچنين حري نيز ضمن برشمردن دو ريشه اساسي اشكالات مربوط به فرض و روش تحليل استنادي به برخي از انتقادات وارد شده اشاره مي‌كند .
       برخي از اشكالات وارد يا مربوط به فرض (وجود رابطه مفهومي ميان متن و سند) چنين است:
ـ مورد توجه قرار نگرفتن مدارك مهم به دلايلي چون: عدم آگاهي از وجود آنها، ناآشنايي به زبان مؤلف و علائق شخصي
ـ وجود نمايه استنادي علوم و مشابه آن كه مي‌تواند در تصميم‌گيري درباب مأخذ مورد استناد اثر بگذارد.
ـ استناد بيش از حد به كارهاي پيشين خود
ـ ممكن است مقالاتي به علت درج در نشريه‌اي خاص و يا زبان خاص مورد استناد قرار نگيرند.
       روش تحليل استنادي كه مبتني بر روشهاي كمي و آماري است مي‌تواند دسته‌اي از مسائل كيفي را ناديده بگيرد. عدم مطالعه ارتباط ميان متن و سند از جهت كيفي، عدم روشن بودن وجه استناد (رد، قبول، ...) و عدم روشن بودن نقل با واسطه يا بي‌واسطه، برخي وجوه كيفي هستند كه با روش كمي قابل ارزيابي نمي‌باشند. 
انواع تحليل استنادي

       تحليل استنادي عمودي: هدف در اين نوع تحليل، كشف قواعد حاكم بر رابطه متني و زنجيره اسناد آن است. يعني هر مقاله علمي به عنوان حلقه‌اي از يك زنجيره در قياس با مقالات قبل و بعد خود سنجيده مي‌شود. در واقع تعقيب يك انديشه از طريق ردگيري استنادها جهت رسيدن به نخستين طراح يك فكر، يا بداعت در يك حوزه علمي و به قولي به منظور استفاده در تدوين تاريخ علوم است.( اشتراك در مآخذ)
       تحليل استنادي افقي: كشف رابطه احتمالي ميان خود مآخذ (سندها) و يا خود مقالات (متن‌ها) است. بدين معني كه هر گاه بپذيريم ميان يك مقاله و مآخذش رابطه‌اي است، پس اگر دو مقاله در مآخذ خود مشترك باشند، يا دو مآخذ در مقالاتي پيوسته در كنار يكديگر مورد استفاده قرار گيرند، بايد ميان آن دو مقاله با يكديگر و اين دو مآخذ با يكديگر از لحاظ موضوعي شباهتي موجود باشد،( اشتراك در متن) .
 
كاربرد نيمه عمر در متون علمي:
در فيزيك هسته ايي مفهوم نيمه عمر به مدت زمان زوال ماده راديو اكتيو اطلاق مي شود. فيزيك دانان مدت زمان لازم براي شكافتن 50درصد اتمهاي يك منبع راديواكتيو را نيم عمر گويند.

نيم عمر متون علمي، مدت زماني است كه در خلال آن نيمي از متون استناد كننده به متون علمي مورد استناد در حوزه هاي علمي مورد نظر منتشر مي شوند.
بنابراين مدت زمان لازم براي انتشار نيمي از متون استنادكننده به متون مورد استناد را در حوزه هاي علمي خاص، اصطلاحا نيم عمر متون علمي نام نهاده اند.
آنچه در زير ارائه مي شود برآوردهاي برتون و كبلر از نيم عمرهاي متون علمي است:
مهندسي شيمي 8/4 سال
مهندسي مكانيك 2/5 سال
مهنئسي متالوژي 9/3 سال
رياضيات 5/10 سال
فيزيك 6/4 سال
شيمي 1/8 سال
زمين شناسي 8/11 سال
فيزيولوژي 2/7 سال
گياهشناسي 10 سال
با نگاهي به جدول فوق، در مي يابيم كه علومي كه بيشتر جنبه نظري دارند (مانند رياضيات) داراي نيمه عمر طولاني تري هستند و در مقابل علومي كه وابستگي بيشتري به اطلاعات تازه و روزآمد و مباحث تكنولوژيكي جديد دارند(مانند مهندسي متالوژي) داراي نيم عمر نسبتا كوتاهتري هستند.

نمونه:

هاوستن(W. Houston) در مقاله خود به كاربرد كتابسنجي در منابع رديف اول علوم دامپزشكي اشاره دارد. اين بررسي به منظور تعيين رشد سالانه منابع رديف اول علوم دامپزشكي، تعيين مجلات هسته و مشخص‌كردن نيم عمرعلمي انجام شده است.
       كاربرد روش تحليل استنادي در اين مطالعه منجر به تعيين 15 مجله هسته شده است و همچنين قانون پراكندگي برادفورد نيز در اين منابع تاييد شده است. نيم عمر منابع علوم دامپزشكي نيز 5/7 سال تعيين گرديده است .



 

منابع:

 

  1. تحليل استنادي مقالات نشريه علوم اطلاع رساني(1381-1351)/پرويزشهرياري،فريده عصار

www.Irandoc.ac.ir

  1. اطلاع رسانان نوين/زيورصباغي نژاد

www.Persianblog.com

  1. كتابسنجي /محمدحسين دياني،نشردانش،سال دوم،شماره4،پائيز1361

www.Magiran.com

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:38  توسط منصور  | 

 

تعریف دانش اطلاع رسانی:

 

دانش اطلاع رساني عبارت است از رشته اي علمي كه درباره كيفيت و كاربرد اطلاعات، نيروهاي حاكم بر جريان اطلاعات و همه ابزارهاي آماده سازي اطلاعات براي دسترسي و استفاده مطلوب، تحقيق ميكند.

كار دانش اطلاع رساني پرداختن به آن بخشي از دانش است كه به توليد، گردآوري، سازمان دهي، ذخيره، بازيابي، ترجمه، انتقال، تبديل، كاربرد اطلاعات مربوط ميشود.

دانش اطلاع رساني علمي است تركيبي كه به رشته هاي ديگر مثل رياضيات، منطق، زبان شناسي، فن ماشين هاي حسابگر، تحقيق در عمليات و هنر گرافيك، ارتباطات، دانش كتابداري، مديريت و ساير رشته هاي مشابه نيز بستگي دارد.اين علم هم داراي جنبه نظري است كه موضوع را صرف نظر از كاربرد آن به مطالعه ميگيرد و هم داراي جنبه عملي كه خدمات و محصولات را ايجاد ميكند.

بايد دانست كه كتابداري و دكومانتاسيون جنبه هاي عملي علم اطلاع رساني است و خط مشي ها و فن هائي كه كتابداران و دكومانتاليستها در كار خود دارند بايستي مبني بر اصل نظري علم اطلاع رساني باشد و متقابلا صاحب نظران علم اطلاع رساني بايستي فن هاي آزموده شده دست اندركاران را مورد مطالعه قرار دهند.

 به طور اخص تر ، علم اطلاع رسانی حوزه ای از کار حرفه ای و پژوهشی علمی است که به مسئله انتقال موثر پیشینه های دانش _"متون"_در میان انسانها در بافت نیازهای اجتماعی ، سازمانی و فردی برای استفاده  از اطلاعات می پردازد . گرایش اصلی در اینجا مسئله نیاز به اطلاعات و استفاده از آن ، به  عنوان پیشینه های دانش است . برای رفع این نیاز ، علم اطلاع رسانی اختصاصا با فنون ، نظامها و روشهای اطلاعات گرا سرو کار دارد .

برای توضیح بیشتر باید گفت ، توجه خاص علم اطلاع رسانی به پیشینه های دانش انسانی ، به صورت عناصر حامل محتوی در تمامی قالبها ، اشکال و رسانه ها  میباشد . تاکید اصلی بر محتوی این عناصر ، بر حسب توانایی بالقوه آنها برای انتقال اطلاعات است . اصطلاح" متون " را می توان اصطلاحی عام برای پیشینه های دانش در نظر گرفت .

پیدایش و دامنه علم اطلاع رسانی

منظورازعلم اطلاع رسانی عبارت است از بررسی مبادله اطلاعات در جامعه.

این معنا از زمینه عملی علم اطلاع رسانی گرفته می شود که فعالیتی است، برای تسهیل انتقال اطلاعات . انجام فعالیت اجتماعی خود تاریخ طولانی داشته و برگرفته از محیط اجتماعی است، زیرا که محیط اجتماعی به نیازهای اطلاعاتی دامن می زند . خوب است ابتدا به محیط شهری، که جریان مبادله اطلاعات درآن شکل گرفت و شکوفا شد نگاهی داشته باشیم. در مقایسه با سایر سازمانهای اجتماعی، شهرها از وسعت بیشتری برخوردارند. به طور مثال، در هر جمعیتی افرادی که دست به اختراع می زنند، نسبت به کل جمعیت ، بسیار اندک هستند. شاید فقط یک درهزاریا یک درده هزارازافراد واقعاً توان نوآوری داشته باشند. هر قدر جمعیت بیشترباشد،تعداد افرادی نیزکه ایده های تازه، محصولات تازه واطلاعات جدیدعرضه می کنند بیشترمی شود. همچنین، جوامع بزرگترمسائل اجتماعی پیچیده تری نیزخواهند داشت. گروههای کوچک که در تعامل رودررو هستند، انتظامات اجتماعی ساده دارند، در حالی که مجموعه های جمعیتی بزرگ ایجاب می نماید که سیستم اداری، قوانین، روابط اجتماعی و سایر متون تخصصی برای هماهنگی و کنترل جامعه به وجودآید.

از سوی دیگر شهرها موجب ترغیب تجارت می شوند. شهرهایی که نمی توانند غذای خود را تامین کنند برای به دست آوردن آن ناچارند تجارت کنند. باید محلی برای تامین معیشت زیر کنترل خود داشته باشند، لذا نفوذ خود را از مرزهایشان فراتر می برند. تجارت، همچنین باعث رونق مسافرت و ارتباطات می شود. مردم تخصص گرا می شوند و برای تامین مایحتاج زندگی و کالاهای لوکس دست به تجارت می زنند. اجتماعی از کارگران به عنوان بخشی از ساختار شهر به وجود می آید که بدواً از تجارت سرچشمه می گیرد، اما بعداً خود صاحب نفوذ مستقل می شود در اکثر مشاغل متخصصینی ظاهر می شوند و درنتیجه، مجموعه گوناگونی از کالاها و خدمات در شهرها فراهم می شود. امکاناتی که در شهرها وجود دارد عبارتند از: بازارها، مغازه ها، انبارها، بانکها، انجمن های بازرگانی، ادارات، آرشیوها و... .

شهرها انواع گوناگون دارند. به عنوان مراکز تجارتی موجب جذب بیگانگان می شوند. بعضی از این افراد  ساکن می شوند و شهر مملو از افرادی می شود که از نظر زبان، لباس، مذهب، عادات تغذیه، ساختار خانوادگی، اولویتهای کشاورزی و غیره با یکدیگر متفاوت هستند. این تفاوتها باعث بروز تقاضا برای  کالاها و خدمات گوناگونی می شود. شهر میراث دار سنتهای متنوع ساکنین خود می شود. بعضی از ویژگیهای تمام این سنتها را بر می گزینند ، درهم می آویزند و می پرورانند. شهرها با جهان خارج از خود در ارتباط هستند. جریان دائم مسافران باعث می شود که از یک سو شهر با مرکز تامین معیشت خود، واز سوی دیگر با شهرهای دیگری که این شهرها خود ممکن است برای آنها مرکز تامین معیشت باشند تماس برقرارکند. شاهراهها، آبراهها، فرودگاهها و شهرها را در میان خود احاطه می کنند. شهرها در تقاطع راههای حمل و نقل ودر نقاطی واقع هستند که کالاها یا مسافرین باید از یک وسیله نقلیه به وسیله نقلیه دیگر منتقل شوند. مثلا از کشتی به راه آهن، از راه آهن به کامیون و غیره. پس شهر به یک مرکز ارتباطات بدل می شود. حرف آخر این که، شهرها دائماً در حال تغییر هستند. تغییرات در شهرسریع است و شهر همیشه شاهد رخدادهای تازه ای است. ویژگیهایی که قبلا ذکر شد موجب بروز تغییرات شده، و خود نیز به نوبه خود تحت تاثیر تغییرات فزونی می یابند. شهر در چند هزار سال اخیر نسبت به صد هزار سال قبل از آن شاهد تغییرات مهمتری در شرایط زیست خود بوده است. این تغییرات عمدتاً در مراکز شهری رخ داده اند. انتشار فرهنگ شهری حتی در روستائی ترین نقطه، به این معنی است که بعضی از عناصر فرهنگ شهری برای اکثر مردم جهان شناخته شده اند. یکی از خصوصیات بارز این فرهنگ: تولید ، توزیع و جستجوی اطلاعات است.

در قدیمی ترین شهرهای شناخته شده امکانات رسمی انتقال اطلاعات وجود داشت. سوابق مضبوط لوحه های گلی یا پاپیروس، خزائن یا کاخها، کاتبان حرفه ای، و پیکهای رسمی از جمله این امکانات بود. ازهمان زمانها  آرشیوها ی اولیه و انواع کتابخانه ها جزء ویژگیهای ثابت شهرها بوده اند. خواه این مراکز خصوصی ، آموزشی ، سلطنتی، کلیسائی یا عمومی باشند. پس از آن شکلهای جدیدی از اسناد به وجودآمد که عبارت بود از: طومارهای پارچه ای، کتابهای چرمین، کتابهای چاپی، نشریات ادواری، روزنامه ها، میکروفیلم میکروفیش و بسیاری چیزهای دیگر.هم اکنون نیر ارتباطات راه دور فاصله ها را از بین برده است.

 

1-عوامل به وجودآورنده نیازهای اطلاعاتی

شرح ویژگیهای شهرها ، نشان دهنده عوامی است که برانگیزاننده نیاز به وجود کانالهای رسمی اطلاعات است.

اجتماع مردم در گروههای بزرگتر نیاز به اطلاعات مدیریتی را به وجود می آورد. در اینجا منظور فقط مدیرانی نیست که به اطلاعاتی درباره اجتماعات نیاز دارند، بلکه شهروندانی که به اطلاعاتی راجع به قوانین، مقررات و سیاستها و تصمیمات مدیران نیاز دارند نیز مورد نظر هستند. این نیازهای اطلاعاتی رفته رفته بیشتر شده اند. این افزایش از یک سو به سبب دخالت هرچه بیشتر دولتها درزندگی مردم جوامع صورت گرفته است. ( از طریق روشهایی همچون اخذ مالیات ، امورعام المنفعه و برنامه ریزی) از سوی دیگر جهت افزایش مشارکت دموکراتیک مردم در اداره امور.

رشد بازرگانی که خود تحت تاثیر ابداعات تکنولوژیکی و حمل و نقل بهتر حاصل می شود، بلافاصله موجب پیدایش نیازهای اطلاعاتی می گردد. بازرگانان ناچارند بازارهای بالقوه و منابع عرضه کالا را شناسایی کرده و از محصولات جدید و نیازمندیهای مصرف کنندگان آگاه باشند. آنان همچنین باید از فعالیتهای رقبای خود و مقررات دست و پاگیری که مدیران جامعه ممکن است وضع کنند  باخبر باشند . تغییر شکل تجارت و مشاغل از زمانهای بسیار قدیم در حیات شهرها آغاز شد. حتی در بین النهرین باستانی خبر از مشاغلی داریم مانند نانواییها، قایقرانی، قصابی، نجاری، ارابه رانی، دبّاغی، مسافرخانه داری، موسیقی دانی و...و نیز افرادی مانند ستاره شناسان ،مترجمان، اطبّاء و نویسندگان. هر حرفه تخصی در طول زمان با نیازهای اطلاعاتی مواجه می شود. شهروندان نیز به عنوان مصرف کننده یا متقاضیان کار، می باید درباره خدمات و فرصتهایی که هر دادوستدی به وجود می آورد اطلاعات لازم را داشته باشند.

به موازات تحولاتی مانند رشد شهرها، رشد منافع عمومی و برنامه ریزی، رشد نظامهای دموکراتیک،  بازگانی، تقسیم مشاغل به حرف و تخصصهای بسیار و افزایش اوغات فراغت و علائق عمومی، آموزشی نیز به لحاظ  و دامنه گسترش یافته است . این امر خود موجب افزایش نیازهای اطلاعاتی در معلمان و مدیران آموزشگاهها شده والبته حتی بیش ازآن، ازاین طریق پایه های نیازهای اطلاعاتی آینده دربین دانش آموختگان ریخته می شود. آنچه که در بالا آمد ، بیان بعضی از عوامل اجتماعی موثردر ایجاد تقاضا برای اطلاعات بود که تقاضا برای سازو کارهای انتقال اطلاعات نیز رقم زد. 

 

2-مطالعه انتقال اطلاعات

انتقال اطلاعات به تمام فرایندهای مربوط به انتقال اطلاعات از منبع اطلاعاتی تا استفاده کننده اتلاق می شود. در موارد بسیار، بعضی از مراحل انتقال اطلاعات با نوعی سند همراه است، حتی اگر بقیه مراحل فقط از کلمات شفاهی تشکیل شده باشند. حجم و تنوع اسناد بسیار زیاد است، و روشهای کنترل آنها نیز غالباً تجربی است. با وجود این، اصولی مطرح می شود که ممکن است در سمبل نیز به کار گرفته شوند. برای پی بردن به کنه خصوصیات حوزه دکومانتاسیون باید بدانیم دامنه آن انواع اسناد (یعنی هر نوع ابزار فیزیکی حامل پیامهای سمبولیک) و تمام جنبه های مدیریت آن از تولید تا تحویل را در برمی گیرد. بر این اساس وجوه مختلف یک نظام اسنادی عبارتند از چاپ وانتشار، توزیع، بعضی از انواع ارتباط از راه دور، تجزیه و تحلیل، ذخیره، بازیابی و تحویل به کاربر.

این گسترش دامنه با گسترش عملی این حوزه نیز هماهنگ است، زیرا در این رشته علاوه بر اینکه همپوشانی سازمانی فزاینده ای وجود دارد، فعالیتهای مختلفی نیز مرتبا درهم ادغام می شوند.

هر سندی برای یک استفاده فوری ساخته می شود، حتی اگر منظور رفع نیاز درونی شخص مولف اثر باشد. نظام دکومانتاسیون از طریق حفاظت، بازسازی، ذخیره، بازیابی، توزیع و غیره در پی آن است که استفاده بالقوه و باالفعل آن سند را افزایش دهد. روشهایی که دربازسازی، ذخیره و توزیع وغیره به کارگرفته می شود و نیز مقدار تلاشی که در این فرایند به کار می رود، باید مطلقا با میزان استفاده مورد انتظار از سند رابطه مستقیم داشته باشد. از این رو استفاده مورد انتظار از اسناد باید راهنمای آماده سازی عملی آنها باشد. تمام مطالعاتی که در مورد استفاده و استفاده کنندگان صورت گرفته اند، به دنبال این اصل وبرای کمک به گسترش نظامهای اطلاعاتی بوده اند.


 

سرچشمه علم اطلاع رسانی

علم اطلاع رسانی حوزه ای است که پس از جنگ جهانی دوم، به همراه برخی حوزه های جدید دیگر، از جمله علوم رایانه، شکل گرفت. آهنگ سریع پیشرفتهای علمی و فنی که از آغاز قرن بیستم در حال افزایش بود باعث تحول علمی و فنی در نیمه قرن گردید. بارزترین نشانه این تحول پدیده "انفجاراطلاعات" بود.

علم اطلاع رسانی با طرح مسئله انفجار اطلاعات جایگاه محکمی در بافت گسترده ترتحول جامعه اطلاعاتی پیدا کرد. این موقعیت مناسب در نمودهای مختلف خود و راه حل هایی که ارائه کرده، در حال گسترده تر و بزرگتر شدن است. اما علم اطلاع رسانی به هیچ وجه در این جایگاه دست به انحصارگرایی نزده است. با افزایش اهمیت اطلاعات در جامعه ، منابع و هزینه های بیشتر و بیشتری به سمت فعالیتهای مرتبط اطلاعاتی هدایت می شود. بودجه ها، طرحها و ابتکارهای بیشتر و بیشتری به اطلاعات به اشکال مختلفی اختصاص می یابد. پس تعجب آور نیست که رشته ها، محققان، متخصان و تاجران بیشتر و بیشتری به سمت اطلاعات گرایش پیدا می کنند و حتی اطلاعات را کشف می کنند.

 

 

 

 

نياز به اطلاع رساني

هدف اطلاع رساني بعنوان يك رشته علمي تهيه مجموعه اطلاعاتي است كه سبب پيشرفت نهادهای  گوناگون و روش هائي  ميشود كه وقف گردآوري و انتقال دانش هستند. اين نهادها بر چند دسته اند از جمله: كتاب براي ثبت دانش، مدرسه براي تعليم دانشي كه در طول چند نسل گرد آمده است، كتابخانه براي ذخيره و انتشار دانش، سينما و تلويزيون براي بنمايش در آوردن دانش، مجله براي انتقال مكتوب آخرین پيشرفت هاي فني در زمينه معين و سرانجام كنفرانس براي انتقال شفاهي اطلاعات.

اين نهادها وظيفه مهمي را كه بر عهده  داشته اند انجام داده و ميدهند ولي براي برآوردن نيازهاي ارتباطي جامعه امروز كافي نيستند بعضي از عواملي كه به نارسائي آنها كمك ميكند عبارتند از:

1-     رشد شفگت انگيز علوم و تكنولوژي و سرعتي كه با آن دانش نو عرضه ميشود و دانش گذشته كهنه و منسوخ ميگردد.

2-     سرعت كهنه شدن دانش فني،  بطوريكه فارغ التحصيلان قديمي مجبورند براي نو كردن مهارت هاي خود بمدرسه برگردند.

3-     فراواني دانشمندان دست اندركار و وجود مجلات علمي و فني بسيار.

4-     افزايش تخصص كه تفهيم و تفهم و مبادله اطلاعات را بين رشته هاي مختلف علمي مشكل ميكنند.

5-     فاصله زماني اندك بين پژوهش و كاربرد آن كه احتياج به كسب اطلاع را آني تر و شديدتر ميكند.

در نتيجه اين گونه نيازهاي مبرم، روش هاي موجود براي مبادله اطلاعات ناقص تشخيص داده   شده اند. اطلاع رساني همگام ساير علوم رشد نكرده است و حال وقت آن است كوشش بسيار وقف اين كار شود. تا اين عقب ماندگي جبران گردد. اگر شيوه هاي ارتباط و مبادله اطلاعات بهبود نيابند مانعي بزرگ در راه ساير علوم ایجاد ميشود و عدم ارتباط سبب دوباره كاري و پائين آمدن ميزان پيشرفت خواهد شد.

 

 

 

ساختار علم اطلاع رسانی

هررشته ای به همراه حوزه هایی مجزا، و کلی تر یا رشته های فرعی تری ازتحقیق یا اجرا سازمان می یابد. برخی ازرشته هایی مثل پزشکی، علوم کامپیوتر، کتابداری و جز آن را در نظر بگیرید، علم اطلاع رسانی از این قاعده مستثنی نیست. این علم نیز ساختار مجزا و دو بخشی دارد. یعنی برخی دانشمندان بر این باورند که کار اطلاع رسانی در دو حوزه یا رشته فرعی بزرگ جای می گیرد که البته هرکدام دارای زیر حوزه ها یا تخصصهای تفصیلی تری است. این دو بخش اصلی" تحلیل اطلاعات" و دیگری "بازیابی اطلاعات"

می باشند که نام" کاربردی" برای حوزه دوم نام مناسب تری است.

شاخه های فرعی "تحلیل اطلاعات" شامل: مطالعه تحلیلی متون و ساختار آنها، مطالعات متون به عنوان عناصرحامل محتوا، ارتباطات میان مجامع مختلف به خصوص ارتباطات علمی، بافت اجتماعی اطلاعات، نظریه های مختلف درمورد اطلاعات و موضوعات وابسته. و زیر شاخه های" بازیابی اطلاعات" شامل: نظریه های بازیابی اطلاعات والگوریتم بازیابی، پردازشها ونظامهای علمی بازیابی اطلاعات، تعامل انسان –کامپیوتر، مطالعات کاربر، نظامهای کتابداری، فهرستهای همگانی پیوسته و موضوعات وابسته. متاسفانه این دو بخش اصلی چندان به هم متصل نیستند. علم اطلاع رسانی زمانی رشته ای کامل خواهد بود که این دو کرانه یعنی پدیده های بنیادی با مصادیق آنها در دنیای بازیابی اطلاعات به گونه موفقیت آمیزبه هم پیوند بخورند.

برخی از دانشمندان علاوه بر تحلیل ساختاری که قبلا به آن اشاره شد دسته بندیهایی را نیز برای حوزه های تخصصی علم اطلاع رسانی پیشنهاد کرده اند. بسیاری از دانشمندان درباره این دسته بندیها اتفاق نظر دارند. مثلا دوازده عامل را به عنوان تخصص استخراج کرده اند:

1- بازیابی آزمایشی اطلاعات

2-تحلیل استنادی

3- ملاحظات عملی بازیابی

4-کتابسنجی

5-نظریه نظامهای عمومی کتابخانه ای (از جمله خودکارسازی)

6-ارتباطات علمی

7-نظریه و بررسیهای مربوط به استفاده کنندگان

8-فهرستهای پیوسته همگانی

9-اندیشه های عمومی برگرفته از رشته های دیگر  (کامپیوتر، کتابداری)

10-نظریه نمایه سازی

11-نظریه استناد

12-نظریه ارتباطات

حوزه های اصلی جدید می توانند : جستجو در اینترنت، بازیابی اطلاعات چند رسانه ای، بازیابی اطلاعات چند زبانه و کتابخانه ها ی دیجیتالی خواهند بود. بازیابی اطلاعات بارزترین و عمومی ترین حوزه علم اطلاع رسانی بو ده و هست.

 

 

نتیجه گیری

ما در جامعه ای زندگی می کنیم که دانش و اطلاعات در آن مشخصه ای غالب به شمار می آیند . بنا براین شگفت آور نیست که بسیاری از رشته ها ، طرحها ، فعالیتهای علمی ، فنی ، اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی ، تجاری و سایر فعالیتهای مرتبط سعی دارند به این بعد یا ابعادی دیگر از دانش  و اطلاعات بپردازند .

حوزه های بسیاری در این زمینه در حال رقابت با هم هستند . علم اطلاع رسانی یکی از آنهاست . اطلاعات همچنین محصولی ارزشمند و در نتیجه به طور فزاینده ای در حال تبدیل به تجارتی بزرگ است .

1- مبادله اطلاعات علمی برای توسعه و ترقی و ادامه حیات ملتها امری ضروری است .                                                                                    

2- نظامهای موجود جمع آوری و اشاعه اطلاعات حتی المقدور باید یکنواخت شودو به همین منوال نظامهایی که بعدا به وجود خواهند آمد بر اساس ملاکهای بین المللی باشند تابتوان اطلاعات علمی را به سهولت مبادله کرد .                                                   

3- برای از بین بردن شکاف میان کشورهای پیشرفته با کشورهای درحال توسعه لازم است که کشورهای اخیرالذکر مجهز به کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی غنی و فعال گردند و بدین وسیله ارتباط خود را با کشورهای صنعتی و پیشرفته به منظور استفاده از تجربیات و تحقیقات دانشمندان و متخصصین آنها برقرار سازند.                                                      

 


 

فهرست منابع

1.     بهمن آبادی، علیرضا. مبانی، تاریخچه و فلسفه علم اطلاع رسانی. تهران : کتابخانه ملّی ،1381.

2.     ویکری، برایان؛ ویکری، الینا. علم اطلاع رسانی در نظر وعمل. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1380.

3.     غریبی ،حسین؛ بهشتی ،ملوک السادات. چهل هشتمین کنگره فید(گزیده مقالات).اتریش: 25-20اکتبر 1996.

4.     www.irandoc.ac.ir/etela-art/jisold/1-1-1.htm

5.     www.irandoc.ac.ir/art/10/10-4-3.htm

www.irandoc.ac.ir/art/11-11-1-3.htm

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:36  توسط منصور  | 

مقدمه:

گفته میشود که علم مجموعه ای از حقایق و مشاهدات سازمان یافته درباره رویدادها و پدیده های اطراف ماست . با وجود این دست یافتن به تعریفی واحد و فراگیر از علم به و اسطه نظرات و آراء گوناگونی که درباره شیوه کسب آگاهی های ما از جهان اطراف وجود دارد و به عبارتی نحوه معرفت یافتن ما را نسبت به دنیای خارج تعریف و تبیین میکند ، تقریبا کار دشواری است . این مطلب مانع از شناخت ابعاد و زوایای موضوعاتی که به نوعی مورد تحقیق و پژوهش قرار میگیرند ، و ممکن است بر اساس  معیارهای موجود علم تلقی شوند یا نشوند ، نخواهد بود .

 حوزه اطلاع رسانی ، در معنای وسیع آن یکی از این موضوعات به شمار می آید.حوزه اطلاع رسانی حوزه جدیدی است که از عمر آن بیش ازنیم قرن نمی گذرد . در واقع این علم را باید از محصولات سده اخیر به حساب آوریم ، سده ای که به لحاظ پیشرفتهای چشمگیر در علوم و فنون ، تخصصی شدن و سربرآوردن رشته های جدید علمی ( علم به این معنی که  مسائل آن در سطوح عالی در دانشگاه ها مورد آموزش و پژوهش قرار  میگیرد ) ، و ارائه آراء و نظریات فلسفی قابل توجه در خصوص ماهیت و فلسفه علم و موضوعات علمی سده خاص و متمایزی بوده است .

در طی سالهایی که از عمر نه چندان دراز علم اطلاع رسانی می گذرد افراد بسیار و سازمانهای متعددی تلاش کرده اند  تا مسائل و چالشهای این حوزه را شناسایی کنند ، چارچوب و اصولی روشن برای ابعاد عملی و نظری آن تدوین یا پیشنهاد نمایند ، روشهای پژوهشی خاص این حوزه را توسعه و تکامل بخشند ، و پیوندهای بالقوه و بالفعل آن را با رشته های دیگر  پیدا کنند .

 در واقع باید گفت هر چند نطفه اولیه حوزه اطلاع رسانی برای حل مسائل و مشکلات اجرایی شکل گرفته است ، اما اصحاب این حوزه به تدریج با اخذ رویکردی علمی تر ، روشمندتر ، و نظام یافته تر و با وام گرفتن از دستاوردهای سایر رشته ها در حال تلاش برای تدوین چارچوبی قابل قبول برای خود است .

اگر فلسفه علم را به پرس  و جو درباره ماهیت ، دامنه ، نظریه ها ، و روش شناسی های یک علم تعریف و تعبیر کنیم ، این فلسفه در مورد علم اطلاع رسانی طیفی گسترده از تعاریف لغوی مربوط به این علم تا نوع مسائلی که در این حوزه تعریف میشود و حتی میزان پیوندهای آن با رشته های دیگر را در برمیگیرد ، که در هر کدام از این مقوله ها نظرات و آراء گوناگونی وجود دارد .به عنوان مثال در مورد نام گذاری این حوزه مطالعاتی ، ما همچنان با ترکیبهای "علوم کتابداری و اطلاع رسانی " و "علم اطلاع رسانی " مواجهیم که هر کدام موافقین و مخالفین خاص خود را دارد ، یا در بحث از روش شناسی های این علم ، تعلق خاطر آن به استفاده از روشهای علوم اجتماعی و رویکردهای انسان مدارانه یا ماشین گرایانه همچنان مورد مناقشه است .

 شاید ریشه بسیاری از این گونه مباحثات و مناقشات در خود واژه "اطلاعات "نهفته باشد . علاوه بر این ، همچنانکه گفته شد ، علم اطلاع رسانی رشته نسبتا جوانی است وبدیهی است که ما با نظریه های نارس یا بنا به اعتقاد برخی فقدان نظریه در این حوزه روبرو باشیم و تعیین چارچوبی استوار و روشن برای مطالعات عمیق در این حوزه امکان پذیر نباشد.  

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:32  توسط منصور  | 

منابع اطلاعاتي 

 

مقدم:ه

با نگاهي گذرا به تاريخ دانش مكتوب به ابزار، وسايل و محملهايي برمي خوريم كه بشر براي ثبت و ذخيره اطلاعات مورد استفاده قرار داده است و موادي مانند الواح گلي، سنگي،فلزي، چوبي و استخوان حيوانات، طومارهاي پاپيروس، كاغذ و در ادامه عكس،

اسلايد، فيلم استريپ، طلق شفاف. ميكروفرمها،نوارهاي مغناطيسي،صفحات و بعدها نرم افزارهاي كامپيوتري، ديسكهاي مغناطيسي با ظرفيتهاي مختلف وديسكهاي فشرده نوري به اين منظور كاربرد داشته است. با وجود اينكه بسياري از صاحبنظران معتقدند كتابهاي چاپي همواره جايگاه خود را در ميان خوانندگان وكتابخانه ها حفظ ميكنند، شواهدي نيز مبتني بر تمايل روزافزون ناشران براي عرضه كتابهاي خود در قا لب الكترونيك از طريق محيط وب ديده ميشود. از يك سو هزينه  نسبتا كمتر انتشار كتابهاي الكترونيكي نسبت به شكل چاپي.انعطاف پذيري،سرعت بيشتر براي روزآمد سازي،سهولت فروش از جمله مهمترين عوامل برتري منابع الكترونيك به حساب ميآيد. بواسطه حجم ذخيره كامپيوتر در حال حاضر كتابهاي مرجع بر روي فرمتهاي كامپيوتري قابل دسترسي اند. همچنين از طريق نظامهاي ذخيره و بازيابي كامپيوتري پيوسطه ميتوان به متن كامل بسياري از منابع دسترسي پيدا كرد. اما سوال اين است كه آيا شاهد نشر بدون كاغذ خواهيم بود؟ ديسك نوري(بعنوان يكي از منابع اطلاعاتي) ثابت خواهد كرد كه براي كشورهاي در حال توسعه به منظور دستيابي به ان دسته از منابع اطلاعاتي است كه به دليل هزينه ها و فقدان خدمات پشتيباني ارتباط راه دور براي بازيابي اطلاعات بشكل پيوسته قابل دستيابي نبوده اند.

 

اهداف:

تعريف، تقسيم بندي و ارزيابي منابع اطلاعاتيinformation resources)

 

تعريف منابع اطلاعاتي:

بر اساس اصطلاحنامه سند برداري يونسكو منابع اطلاعاتي منبعي است كه فرد ميتواند براي پاسخگويي به نيازهايش اطلاعاتي از آن به دست آورد. بنيان هر رشته بر منابع آن استوار است. اگر كسي بخواهد دانش خود را در حوزه معيني ارتقا بخشدبايد به تجربه هاي پيشكسوتان و مداركي كه آنها از خود باقي گذاشته اند توجه كافي كند. در گذشته هاي دور مجموعه كتابخانه فقط به مداركي مانند كتاب يا نشريه ادواري محدود بود. در حاليكه امروزه كتابخانه هاي جديد بصورت مراكزاطلاعاتي طراحي ميشود و با فناوري اطلاعاتي سازگارند. بعلاوه اسناد و مدارك غير چاپي نيز بصورت منابع مهم اطلاعاتي به كتابخانه ها راه يافته اند.

 

 

كاربردهاي منابع اطلاعاتي:

1.      در كنار هم قرار دادن جديدترين اطلاعات از زمينه هاي مربوط.

2.       اجتناب از پژوهش تكراري در يك حوزه

3.      كمك به پژوهشگر در به دست آوردن اطلاعات بيشتر

4.      فراهم كردن اطلاعات زمينه اي يا مقدماتي

5.       پاسخگويي به پرسشهاي خاص

6.       ارايه روشي سودمند وسيري روشن از اطلاعات

 

منابع اطلاعات در تعريف ديگر

منظور از منابع اطلاعاتي به طور سنتي كتاب ، مجله و روزنامه است اما از اواخر سده پيش انواع اين منابع به نحو فزاينده اي افزايش يافته است . كتس منابع دانش را از ديدگاه اطلاعاتي كه ارايه مي دهد به دو دسته منابـع رديف اول و رديف دوم تقسيم مي كند.

منابع رديف اول : منابعي هستند كه انديشه ، روش ، نگرش يا واقعيت نا شناخته اي را براي اولين بار گزارش مي كند . اين منايع از محتواي بديع و كاملا جديد برخوردارند و سر چشمة انديشه ها ، افكار و يافته هاي محققان هستند و ممكن است در شكـل دهي دانش آينده مؤثر باشند . اين منابع در علوم تجربي و اجتماعي منابعي محسوب مي شود كه حاصل تحقيقات جديد در آنها منتشر شده است مانند مجلات علمي . منابع رديف دوم : در اين منابع افكار و نوشته هاي انتشار يافته در منابع دست اول مورد تعديل و تفسير قرار مي گيرد . در هر موضوع منابع اطلاعاتي بسياري وجود دارد مثلأ در حوزه علوم انساني بيشتر برمنايع گذشت نگر تأكيد دارند در حاليكه در حوزه هاي علوم تجربي مجله هاي جاري منبع اصلي اطلاعات به حساب مي رود به دليل پيشرفت علم حجم انشارات مجلات نيز افزايش پيدا كرد بنا به اظهار پرايس تا سال 1800 در حدود صد مجله ، تا 1850 بيش از هزار مجله ، تا سال 1900 حدود ده هزار مجله ، در سال 1950 تقريبا” صد هزار مجله ودر دهه دوم قرن بيستم آنقدر تعداد عناوين مجلات زياد شد كه در سال 1932 اولريخ نياز به اولين ويرايش راهنماي بين المللي را احساس و نسبت به انتشار آن اقدام كرد .

 

منابع اطلاعاتي الكترونيكي:

از نظر دمپسي و روزل منابع اطلاعاتي غلب به كتابها ، تصاوير ، ركوردهاي كتاب شناختي ، صفحات وب ، و مقالات مجلاتيا انواع ديگر منابع كه به صورت مجموعه هستند مانند پايگاههاي اطلاعاتي، وب سايتها، مراكز تهيه مدارك، مدارك چند رسانه اي يا كتابخانه ها اطلاق مي شود . تكامل نشر الكترونيك را به چهار مرحله تقسيم نموده اند: 1- تهيه متن به شكل ماشين خوان . 2- انتشارنسخه هاي كاغذي و نيز شكل ماشين خوان . 3- انتشار فقط شكل ماشين خوان 4- انتشار اطلاعات به شكل ماشين خوان در پايگاههاي اطلاعاتي .

منابع الكترونيكي رشد مداومي داشته و دارند ودسترسي به آنها ضروري است. جدول زير رشد پايگاههاي اطلاعاتـي رانشـان  مي دهد .

                  

ســال

تعداد كارگزاريها/پايگاههاي اطلاعاتي

تعداد توليدكنندگان

تعداد توزيع كنندگان

1980

1990

1994

1997

411

3943

5307

10000

269

1950

2220

3400

 

645

812

1800

 

تاريخچه

نخستين انقلاب فرهنگي با اختراع خط آغاز شد. عصر پيش از تاريخ با اختراع خط پايان يافت. در طول تاريخ و جوامع مختلف از مواد و منابع گوناگوني براي نوشتن استفاده شد مانند: سنگ چوب، استخوان، صفحات موم اندود و سرانجام كاغذ. با رشد و پيشرفت فرهنگ و تمدن به تدريج كتاب پديد آمد و به مهمترين رسانه براي مجموعه كامل و جامع اطلاعات در هرحوزه اي تبديل گرديد. انقلاب دوم فرهنگي تاريخ بشر اختراع چاپ بود. با اختراع و رواج چاپ توليد كتاب در اروپا و توليد جهاني كتاب با آهنگي كه در تخيل بشر نمي گنجد افزايش يافت، طوري كه به عصر انفجار اطلاعاتي مي رسيم. پديده اي كه مي كوشد به كمك دستاوردهاي الكترونيك، سيستمها، ماشينهاي كامپيوتري و شيوه هاي اطلاع رساني حركت سيل آسايي آن را مهار كنند. از اولين دهه 1970 در مورد كاربرد ليزر، پيدايش ديسك فشرده نوري است كه خود موجب شده شيوه هاي ضبط و نگهداري اطلاعات رايانه اي در حجم زياد دگرگون گردد، و سي دي رام ابزار ذخيره سازي نوري با ظرفيت بالاست. در گذشته هاي نه چندان دور منابع اطلاعاتي محدود و به سهولت قابل شناسايي بود زيرا با دانش آن روزگار سازگاري داشت. اما امروزه پيوسته به دانش بشر افزوده ميشود يا به گفته ديگر پويايي اطلاعات كار جستجو و بازيابي را دشوار مي كند. منابع اطلاعاتي را مي توان بصورت مختلف طبقه بندي كرد مانند كتاب، كه خود شامل گونه هاي زير است: كتابهايي كه امانت داده مي شوند، كتابهايي كه امانت داده نمي شود ( مرجع ) كه خود شامل واژه نامه ها ، دابرة لمعارف ، كتابشناسيها، نمايه ها ، فرهنگ ها وغيره  مي شوند .

 

شكل بندي اطلاعاتيinformation formats)«)

هر يك از منابع اطلاعاتي معمولا” در قالب يك يا جند فرم (محمل ) اطلاعاتي توليذ و عرضه مي شود. اين فرمها عبارتند از :

-چاپي ( كتاب و روزنامه )،- دست نوشته (نسخ خطي ) ،- مواد ديداري شنيداريaudio- visual materials ( موادي كه جهت استفاده از اشكال ديداري – شنيداري براي انتقال معنا به طوركامل وابسته به چاپ نيست كه بيشتر اين منابع براي استفاده بهنوعي تجهيزات نمايشي نياز دارد .

-ميكروفرمها : اصطلاحي است كلي براي انواع رسانه هاي شفاف يا مات كه شامل تصويرهاي ريز باشد مانند ميكرو فيش ( برگه اي از فيلم شامل تعدادي از تصويرهاي ريز كه به صورت دوبعدي تنظيم شده باشد) يا ميكروفيلم ( نوار طويلي شامل تعدادي از تصاوير ريز ) – ميكرو كارت : چاپ ريز مطالب كتاب و مجله براي كارتهاي 5/7 در5/12.

 -ديسك يا صفحه : صفحه گرامافون  ، دسك كامپيوتري ( صفحه مغناطيسي مسطح وگردي كه براي ذخيره سازي اطلاعات 

عددي به كار مي رود ).

ديسك فلاپي ( ديسك لرزان )

ديسك فشره نوري يا CD ROM : ابزار ذخيره و باز يابي اطلاعات كامپيتوري با استفاده از فن آوري ليزري ( قابليت ذخيره سازي اطلاعاتي 250 هزار صفحه تايپ شده يا 500 هزار فهرست برگه يا ذخيره سازي 500 ديسك فلاپي .

ديسك فشرده نوري شامل انواع زير است : 1-ديسك فشرده مبتني بر متنtextual cd- rom) ( 2- ديسك سخت يا هارد ديسك hard disk) ( 3- ديسك فشرده چندرسانه اي  (multimedia  cd rom)  

-نوار  -اسلايد

 

منابع اطلاعاتي الكترونيكي

فناوري الكترونيكي شامل رايانه هاي شخصي، پويشگرها، اينترنت. تلنت، پست الكترونيكي و ساير شكلهاي آن به سرعت بر روشهاي مجموعه سازي منابع اطلاعاتي و بازيابي اطلاعات كتابخانه ها تاثير مي گذارد و آنها را تغيير مي دهد. سرعت و توسعه فناوري اطلاعات انقدر زياد است كه به سختي مي توان آينده منابع الكترونيكي را پيش بيني كرد .اما ويژگيهاي اين منابع موجب شده كه بر منابع چاپي ارجحيت داشته باشد.

مزاياي منابع الكترونيك: دسترس پذير بودن اطلاعات براي هر كس از هر مكاني و نيز ارزان قيمت بودن فرمتهاي الكترونيك نسبت به انتشارات چاپي،روان و شفاف بودن آنها نسبت به منابع چاپي و نيز استفاده از فناوري تمام متن و نمايه سازي كليد واژه اي، منابع الكترونيكي را داراي قابليتهاي بسيار خوبي نموده است، بر خلاف متون چاپي، فرمتهاي الكترونيكي امكان دسترسي براي چند كاربر را به طور همزمان داراست.بعلاوه اطلاعات از راه دور قابل دسترسي است. اين فناوري كاربران را قادر مي سازد به منابعي كه در كتابخانه ها موجود نيست دسترسي داشته باشند. بديهي است كه در منابع چاپي با اين سهولت امكانپذير نيست. رشد وحجم اطلاعات روي وب بر كيفيت استفاده جستجو كنندگان وب تاثير زيادي گذاشته است. فهرست اخير موتور كاوش(واچ2000) نشان داد كه استفاده كنندگان از اينترنت كاربرد آن را در بازيابي اطلاعاتيكي از مهمترين فعاليتهاي آن به شمار ميآورند.

 

شبكه اينترنت: اين شبكه به عنوان يكي از بزرگراههاي اطلاعاتي جهاني نقش عمده اي در امر اطلاع در سطوح محلي، ملي و جهاني دارد . كتابداران و اطلاع رسانان از اين شبكه براي امور مختلفي استفاده مي كنند. اينترنت بعنوان ابزار مرجع حجم وسيعي از اطلاعات روز آمد را به آسانترين شيوه هاي دستسي فراهم مي آورد و قابليت ارتباط با متخصصان صدها رشته مختلف را دارد. اينترنت قادر است متخصصان يك حوزه را از طريق ارسال پيام و مدرك ، فارغ از مشكلات پست، تلفن، تلگراف مرتبط سازد. برخي از منابع اينترنت كه براي امور كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني حايز اهميت استعبارتند از:

1-فهرستهاي پيوستهopac) (: صدها فهرست كتابخانه در اينترنت موجود است، مثلا مي توان از آخرين اقلام اطلاعاتي رسيده به كتابخانه كنگره مطلع شد.بخشي از گوفر دستيابي به تعدادي از كتابخانه ها را در كشورهاي عضو شبكه اينترنت ممكن مي سازد. از طريق گوفر ميتوان به فهرست مندرجات متعددي دست يافت. اينترنت دسترسي به ركوردهاي كتابشناختي ميليونها كتاب به همراه جزيياتي در مورد كتابخانه هاي تحقيقاتي و دانشگاهي دنيا را مهيا مي سازد.

2- فهرست مباحثات: صدها فهرست مباحثات و كنفرانسهاي الكترونيكي در شبكه اينترنت وجود دارد كه ارتباط با محققان حوزه هاي مختلف علوم را در بسياري از نقاط جهان امكان پذير مي سازد بيش از صدها فهرست مباحثات فقط براي كتابداران وجود دارد .انجمن كتابداران آمريكا و انجمن كتابخانه ها تخصصي و ساير سازمانها در زمينه هاي كتب كمياب ، نقشه ، سازماندهي و حفاظت كنفراسهاي الكترونيكي برگزار مي كند .

3- خبرنامه و مجلات الكترونيكي : صدها مجله الكترونيكي در زمينه هاي مختلف در اينترنت موجود است اين مجلات مانند مجلات چاپي داراي هيات تحريريه و منتقد هستند . برخي از اين مجلات به صورت چاپي نيز منتشر مي شود .

 

معايب منابع اينترنتي :

موانع زباني، نبودروشي واحد براي بازيابي اطلاعات ،باتوجه به شرايط خاص وب هر كس باداشتن شرايط لازم مي تواند روي وب مطلب منتشر كند حتي اگر آن مطلب داوري نشده باشد و به صورت خودناشري انتشار يابد . تعداد زيادي سايتها بر روي وب شناسائي اطلاعات مرتبط با موضوع مورد جستجو را با مشكل روبرو كرده است ، برعكس منابع الكترونيكي منابع چاپي قبل از چاپ از فيلتر داوري و ويراستاري مي گذرند در حاليكه اطلاعات روي وب اين مسير را طي نمي كند بنابراين استفاده واستناد به منابع بازيابي شده از وب بدون ارزيابي آنها تقريبا شبيه شنا كردن در دريا بدون وجود نجات غريق است ، مشكل ديگري كه منابع الكترونيكي دارند عدم ثبات اطلاعات است ( بعد از اينكه محقق سايت معتبري جهت استناد پيدا كرد نمي داند ان سايت تا چند وقت ديگر دسترس پذير خواهد بود در حالي كه وقتي پژوهش گري به يك متن  چاپي استناد مي نمايد مطمئن است تا وقتي آن كتابخانه يا آرشيوي كه مدرك در آن هست وجود دارد دسترس پذير خواهد بود . در ضمن بسياري از منابع روي وب ممكن است در اثر بسته شدن سايت يا تغيير آدرس از محلي به محلي ديگر منتقل شوند كه خود در بازيابي باعث ايجاد مشكل مي شود ) ، مشكل ديگر قيمت گران بعضي از انتشارات الكترونيكي نسبت به چاپي است از جمله قيمت ذخيره اطلاعات ، نيز وقتي كتابخانه اي يكي از منابع چاپي را مشترك مي شود آن مدرك را تهيه و مالك آن مي شود اما اشتراك منابع الكترونيكي تا زماني كه كتابخانه با آن منابع مشترك است مي تواند از آن استفاده  كند.

 

 

به محض قطع شدن اشتراك كتابخانه به آن منابع دسترسي نخواهد داشت.يكي ازمشكلات بزرگ اينترنت محل واقعي اطلاعات است.هيچ نظام سازماندهي عادلي وجود ندارد.موفقيت در پيدا كردن يك منبع مرتبط با جامعيت ومانعيت بالا اغلب با بخت وتصادف پشتكار وشناخت قبلي همراه است.اين وضعيت رو به بهبودي است. تعدادفزاينده اي از وسايل جستجو وجود دارندكه ميتوان براي دستيابي به اطلاعات در خود شبكه آنها را به كار بردكه در دو گروه عمده قرار ميگيرند.:

1.     ابزارهاي كاوش شبكه اي

2.     مجموعه هاي موضوعي كه عمدتا"به صورت رايگان ميتوان ازآنها استفاده كرد.

 

ارزيابي منابع اينترنتي

 

كتابداران به دو منظور منابع اطلاعاتي را ارزيابي ميكنند:الف:قضاوت درمورد كيفيت يا تناسب اطلاعات بازيابي شده براي يك پرس وجو ويا كاربر خاص ب:تصميم گيري در مورد لزوم پيوند دادن منبع اطلاعاتي بازيابي شده از اينترنت به راهنماي منابع وب سايت كتابخانه.در ميان معيارهاي ارزيابي شده اعتبار نويسنده از اهميت ويژه اي برخوردار است.در منابع چاپي اين اطلاعات از يادداشتهاي مقدماتي به دست ميايد اما منابع اينترنتي در اين زمينه ضعيف هستندودر مورد اعتبار توليدكننده اثر اطلاعاتي نميدهند.

 

شبكه جهاني وب

 

اين شبكه دز سال 1989در آزمايشگاه فيزيك ذرات اروپا در سويسس اختراع شده است. اين شبكه يكي از جديدترين خدمات اطلاع رساني در اينترنت است.آنچه اين شبكه را از ديگر خدمات اينترنت متمايز ساخته محيط چند رسانه اي براي ارسال ودريافت فيلم .عكس.انيميشن.واطلاعات نوشتاري وصوتي است.عمل مهم در موفقيت وب زبان نشانه گذاري HTMLاست. HTML مجموعه اي از برچسبها را تهيه ميكند كه ويژگيهاي برجسته يك مدرك را نشانه گذاري ميكند.

 

بانك اطلاعاتي وپايگاه اطلاعاتي

 

بانك اطلاعاتي عبارت از مجموعه اطلاعات در يك يا چند موضوع خاص است كه هر يك از مجموعه ها به صورت مجزا در پرونده اي ذخيره ونگهداري وبازيابي ميشوندوبين اين مجموعه هاي اطلاعات يا فايلها هيچ ارتياطي وجود ندارد.حال اگر با استفاده از برنامه هاي نرم افزاري بين مجموعه فايلهاي مجزا از هم ارتباط برقرار شودبه صورتيكه كاربران واستفاده كنندگان نهايي بتوانند به آساني از اطلاعات تمام اين  فايلها استفتده كنند آنرا پايگاه اطلاعاتي مي نامند.انواع بانكهاي اطلاعاتي:

:

 

منبع شامل:

·        عددي

·        متني-عددي

·        خواص

·        تمام متن

 

  مرجع :كه خود به دو دسته تقسيم ميشود

 

·        كتابشناختي

·        ارجاعي

 

1.   بانك اطلاعاتي مرجع : بانكها وپايگاههايي هستند حاوي اطلاعات محدودي مثل نام.آدرس يا مشخصات كتابشناختي مدرك كه استفتاده كننده بادريافت اين اطلاعات به منابع ديگري براي دريافت اطلاعات كامل مراجعه ميكند(مانند منابع رديف دوم)

2.   بانك اطلاعاتي منبع : مثل منابع رديف اول حاوي اطلاعات كامل از منبع معرفي شده كه استفاده كننده بامراجعه به آن به طور مستقيم به اطلاعات دسترسي پيدا ميكند.

 

 ابر پايگاه اطلاعاتي

 

به زبان ساده پايگاه پايگاههاي اطلاعاتي است .يعني يك پايگاه اطلاعاتي راهنما كه كاربران را به ساير پايگاههاي اطلاعاتي ارجاع ميدهد.جاييكه آنان ميتوانند اطلاعات مرتبط رابيابند.هدف از ابر پايگاه اطلاعاتي تركيب نظامهاي نامتمركز ونامتجانس ميباشد به گونه اي كه اجازه دهد هريك از نظامهاي مذكور به طور همزمان ومستقل فعاليت كنند.ابر پايگاه اطلاعاتي مشتمل بر انواع گوناگون اطلاعات وتوسط يك پايگاه اطلاعاتي مركزي پردازش مي شود.

 

رهنمودهاي اصلي ابر پايگاه اطلاعاتي:

 

1.      توانايي تامين پاسخهاي جامع با توجه به همه انواع اطلاعات

2.   ياري به كاوشگران براي تعيين دقيق نيازهاي اطلاعاتي خود،اين كار از طريق فراهم نمودن امكان دسترسي به پايگاه اطلاعاتي اصطلاحنامه وانتخاب كليدواژه هاو...

3.      آساني استفاده از ابر پايگاه

4.      انطباق ساختارابر پايگاه اطلاعاتي بانيازهاي جامعه دانشگاهي

 

اهميت ايجاد ابر پايگاه اطلاعاتي

 

كاوش اطلاعات روزبروز مشكلتروشيوه هاي آن نيز پيچيده تر ميشود.مشكل،غير قابل استفاده بودن نيست بلكه پراكندگي اطلاات موجود در تعداد زيادي ازپايگاههاي اطلاعاتي ناهمگون است كه تنها از طريق موسسه هاي اطلاع رساني كاملا متفاوت دسترس پذيرند.اطلاعات بايد از پايگاههاي متفاوتي گردآوري شوندكه هر يك زبان كاوش متفاوتي دارند.

انواع ابر پايگاه اطلاعاتي

 

ميتوان آنها را از نظر موضوع ،ميزبان،رسانه دسترسي(مثلا لوح فشرده)ومنطقه تقسيم بندي كرد.

 

لوح فشرده ويديويي رقمي(dvd)

 

ابزار نوين ذخيره ساز ي داده ها .اين ابزار نسل بعدي لوحهاي فشرده هستند وتفاوت عمده آنها با سايرابزارهاي ذخيره سازي در گنجايش آنهاست كه از7/4گيگا بايت در ساده ترين نوع به17گيگا بايت در نوع پيشرفته آنها(لوح فشرده دوطرفه دو لايه)ميرسد.اين محملهاي اطلاعاتي در ابتدا با هدف ارايه داده هاي تصويري متحرك عرضه شدندكه در حال حاضر به جهت گنجايش زياد ابزار ذخيره سازي پايگاههاي عظيم به كار ميرود. در مقايسه لوح فشرده نوري وdvdمتوجه ميشويم كهdvdداراي تصاوير گرافيكي بهتر ،امكان وضوح(تجزيه)بيشتروظرفيت بالاتري است طوريكه دي.وي.دي 16ميليون رنگ اقعي را حمايت ميكند ووضوح تصوير آن 1.5برابر انواع رسانه هاست.

 

شيوه دسترسي به منابع الكترونيكي

 

دسترسي به منابع الكترونيكي به شيوه هاي متفاوت وبامراجعه به ابزار هاي مختلف امكانپذير است،كه در بسيار ياز موارد تابع امكانات وهزينه هاست.

ابزار هاي دسترسي نظير:

·        لوحهاي فشرده نوري ،شبكه لوحهاي فشرده نوري

·        ،پايگاههاي اطلاعات محلي،خدمات جستجوي پيوسته،

·   پايگاههاي اطلاعاتي روي وب سايتهاي مشخص ودسترسي عمومي به اينترنت كه پايگاههاي ااطلاعاتي لوح فشرده نوري براي تهيه نسخه هاي روزآمد آنها بايستي اشتراك سالانهپرداخت شود.فهرست عمومي پيوسته كتابخانه ها يا مراكز اطلاع رساني (on line public Access catalogue)كه اكثرا رايگان هستند.

·        خدمات جستجوي پيوسته كه معمولا ازبا پرداخت هزينه ميتوان استفاده كردواينترنت با سايتهاي رايگان وغير رايگان

بعضي از پايگاههاي اطلاعاتي مثل ERICهم در لوحهاي فشرده نوري وهم در شبكه قابل دسترسي اند.در ارتباط پيوسته جستجوگر از ظريق پايانه مربوط به واحد پردازش مركزي رايانه ديگر متصل است وبه صورت محاوره اي رايانه را مورد جستجو قرار ميدهدوپاسخ آني را دريافت ميكند..موسسات تجار ي زيادي نظير DIALOGوSILVER PLATTER كه به خدمات دهنده هاي جستجوي پيوسته شهرت يافته اند مجموعه اي از پايگاههاي اطلاعاتي در حوزه هاي مختلف را سازماندهي ودر قبال دريافت هزينه اشتراك امكان دسترسي مستقيم را فراهم آورده اند.دايرهالمعارف بين المللي كتابداري واطلاع رساني (Brien97)فهرست پيوسته همگاني را اين گونه تعريف كرده است:پايگاه اطلاعاتي از ركوردهاي كتابشناختي اغلب متعلق به مجموعه كتابخانه اي خاص كه امكان جستجو از طريق عنوان ،موضوع،ومولف در آن توسط پايانه هاي عمومي وجود دارند.رشد فهرستهاي پيوسته آنقدر زياد است كه راهنماهاي الكترونيكي ونيز چاپي بسياري براي آنها تهيه شده است.

        http:// sunsite.berkeley.edu/libweb راهنماهاي كتابخانه هاي جهان

      http://www.lights.com/webcats.geo.html              راهنماهاي كتابخانه هاي جهان                      پايگاههاي اطلاعاتي :مجموعه اي از ركورد هاي ماشين خوان از لحاظ پوشش موضوعي پايگاههاي اطلاعاتي يا رشته گرا يا مسيله گرا يا وظيفه گرا ويا چند رشته اي هستند.

 

ارزيابي منابع الكترونيك وچاپي

 

همانطور كه ذكر شد انتشارات چاپي مجموعه اي از مراحل ويراستاري را پشت سر گذاشته واحتمال اينكه منابع اطلاعاتي كم كيفيت باشد كمتر است . مراحل ويرايش روي منابع اينترنتي كمتر اعمال شده وبه همين جهت احتمال پايين بودن كيفيت اين منابع در مقايسه با منابع چاپي بيشتر است.

روزآمد بودن منابع: به نظر ميرسد كه بايد اينترنت درا ين معيار بر منابع چاپي ارجحيت داشته باشد اما در واقع چنين نيست وتصميم گيري در مورد تاريخ وروزامد بودن منابع اينترنتي بسيار مشكل است.زيرا در حاليكه بعضي از سايتها به روشني تاريخ آخرين ويرايش را در بردارند خيلي از سايتهاي ديگر اين تاريخ را ندارند.

محتوا:اطلاعات بازيابي شده واقعيت است يا نه ، اينكه منابع اصلي هستند يا چكيده هايي بر گرفته ازمتون ديگرمهم است .زيرا احتمال دارد در طي فرايند چكيده نويسي مفاهيم وپيوندهاي آن از ميان رفته باشد.

صحت:اينكه آيا منبع بازيابي شده صحيح است .آيا در سايت تعصب سياسي و.... وجود دارد .انگيزه نويسنده با توجه به ااينكهاينترنت ابزار اوليه تجارت است هدف از قرار دادن اثرش وي شبكه چيست.

 

جستجو در اينترنت

براي جستجو در اينترنت ابزاري بنام موتورها يجستجو وجود دارد.متورهاي جستجو نرم افزارهاي كاربردي محيط وب هستند كه براي جستجوي انواع منابع اطلاعات موجود در ايترنت طراحي شده اند وبا نمايه سازي منابع اطلاعاتي امكان جستجوي كليدواژه مورد نظر را فراهم ميآورند از جمله.ALTAVISTAYAHOO,GOOGLE.EXCITE

ابرموتورهاي جستجو نظير METASEARCH ENGINES

ابر موتورهاي جستجو از مجموعه اي از موتورهاي جستجوي معمولي استفاده ميكنند .اين موتورها درخواست كاربر را به طور همزمان به چندين متور جستجو ارايه ميدهند وسپس نتايج را ارايه ميكند..از جمله:

                                                                                http// www.dopile.com

                                                    

                                                                                      http// www.infind.com

                 

                                                              http// www.highway61.com  

 

نتيجه گيري:

 

تعيين منابع اطلاعاتي بهينه يكي از وظايف اصلي نظام آموزشي ،پژوهشي كشور است.چنين امري موجب جلوگيري از اسراف در منابع مالي كشور ونيز توزيع عادلانه اطلاعات ميشود ومسير دستيابي به منابع رقمي استفاده از اطلاعات ودر نهايت توسعه متوازن علمي را هموار ميكند.

 

فهرست منابع و مآخ:ذ

شيوه بهره گيري از كتابخانه ها و منابع اطلاعاتي/ ايرج صبا

معيارهاي ارزيابي منابع اينترنتي/ دكتر فريده عصاره

جستجوي اطلاعات علمي و پژوهشي در منابع چاپي و الكترونيكي/ محمد رضا داور پناه

فصلنامه كتاب، دوره نهم، شماره سوم و چهارم، پاييز و زمستان 1377/ كيوان كوشا

فصلنامه كتاب، دوره سيزدهم، شماره اول، بهار 1381/ داريوش عليمحمدي

فصلنامه كتاب، دوره پنجم، شماره سوم و چهارم، پاييز و زمستان1373، علي اصغر شيري

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:31  توسط منصور  | 
مجلات خارجی را رایگان دریافت کنید:

امروز میخوام چندتا آدرس معرفی کنم که با ثبت نام تو این سایتها مجلات چاپی رو رایگان دم در خونتون تحویل بگیرید :

مجله Flight  به ضمیمه ی یک DVDبسیار عالی(صوتی - تصویری) به حجم 4.15GB راجع آخرین دستاوردهای هوا-فضایی اروپا (در زمینه های نظامی و غیر نظامی) هست |  catalink.com با یک باز ثبت نام در این سایت میتونید انواع مجلات را سفارش بدید فقط ضایع بازی در نیارید و همه مجلات رو سفارش ندید اونوقت سریع لو میرید و سایت دیگه براتون چیزی نمیفرست |  all-free-samples.com    دنیای از وسایل رایگان |    ukintpress.com  مربوط به هوا فضا و ماشین | American baby   اگه بچه تو خونتون دارید حتما سفارش بدین |مجله credit  | FREE CI Magazine Issue  | PHOTON International  | Trade & Forfaiting Review   |ماهنامه ی بسیار معروف Scientific American  (در قسمت چپ صفحه و زیر عکس مجله ها ،روی کلمه ی INTERNATIONAL کلیک کنید تا صفحه دومی باز شود. جاهای خالی مشخصاتتون رو بطور کامل و دقیق پر کنید )  | Mercedes-Benz Transport  |goalzz.com مشاهده برنامه هفتگی بازی ها فوتبال نتایج لحظه به لحظه جدول زننده های گل کارت زردی ها و اخراجی ها معرفی کانالها و سایتهای پخش مستقیم | برای دریافت چای شرکت Yogi Tea  | مجله Parliament  | یه سری CD به نام Coaster CD  | CD در رابطه با مسافرت به کشور میانمار  |  مجله National Defense در مورد صنایع دفاعی هست و 6 ماه هم اشتراک رایگان داره | این هم تی شرت مجانی |  یکسری بروشور و 1 cd از شرکت Sibelius   | آخرین نرم افزارها (بازی ها) در رابطه با XBox  | مجله Physics Web برای علاقه مندان به فیزیک | ATW   | مجله Road Racing World برای علاقه مندان به موتور سواری |  تبلیغ شرکتها در مورد جلد سی دی (ضمیمه بنام Media pack هم براتون ارسال میکنه...در ضمن ابتدای هرسال میلادی یه دونه تقویم دیواری هم میفرست)  | مجله مهندسی ژنتیک  | freebizmag.com  |  bizreport.tradepub.com با کلیک بر روی هر تصویر جلد به صفحه ی بعد راهنمایی می شوید و در آنجا باید بر روی گزینه ی Subscribe (در وسط صفحه) کلیک کنید تا به صفحه ی فرم ثبت مشخصات وارد شوید |   e-mj.com مورد ماشینهای سنگین معدن  ، در سایت دنبال کلمه subscrible بگردید ممکنه 3 یا 4 مجله دیگه هم با اون بفرست |  سی دی آموزش و برنامه دموی ساختن آهنگ پیشرفته هستش که اسم برنامه sibelious هست و یک بروشور 24 صفحه ای هم پیشش هست | مجله inside knowledge  | pjbpubs.com |magnetictherapy.co.uk | www.tradepub.com  |  business-magazines.com |zoobooks.com  | eimagazine.com  |  Great Lakes Angler magazine | و ...


در مورد ثبت نام باید بگم که مشخصات خودتونو کامل و صحیح وارد کنید کدپستی ده رقمی هم یادتون نره . مجلات حداقل در پانزده روز و حداکثر دو ماه به دستتون میرسه . اگه هم نرسید بدونید که اشکال از پست و یا گیر از طرف گمرگ بوده . مجلات بسیار عالی وجود داره که متاسفانه نمیشه اونو برای ایران سفارش داد و در ضمن هیچوقت مجلات مد و لباس و یاسیاسی و مجلات مشکل دار سفارش ندین چون مایه دردسرتون میشه                                                       
پی نوشت : در مورد کدپستی باید عرض کنم که شما باید کد ده رقمی کد پستی که تو قبض های تلفن و گاز و حتی روی کارت ملی هاتون هم نوشته میتونید استفاده کنید . اگه کد پستی ده رقمی صحیح باشه حتی میتونید تو قسمت آدرس بنویسید see post zip code تا بر اساس اون ارسال بشه و در مورد سایتهای که کدپستی 5 رقمی قبول میکنند فقط 5 رقم اول کد پستی رو بنویسید و آدرس رو صحیح وارد کنید در مورد آدرس هم باید بگم که  شما باید کاملا وارونه و از ته به انگلیسی تبدیل کنی!                                                                         
تبریز خیابان دقیقی - کوچه ی فلانی - مجتمع - پلاک 51                                                         
No51 - X Apartmant - Folani Alley - Daghighi street -tabriz-Iran

منبع : شیز
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:17  توسط منصور  | 
پرفروش ترین رمانهای 14 سال اخیر

 

رمان‌های "بامداد خمار"، "چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم" و "دالان بهشت" از سه نویسنده‌ی زن، پرفروش‌ترین رمان‌های ایرانی در 14 سال اخیرند.برپایه‌ گزارشی که براساس مصوبه شورای بررسی و سیاستگذاری ادبیات داستانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برمبنای اطلاعات موجود در بانک اطلاعات خانه کتاب تهیه شده است، 47 کتاب منتشرشده در 14 سال گذشته - در زمینه‌ی ادبیات داستانی - که بیش از 10 نوبت چاپ داشته‌اند، به ‌ترتیب نوبت چاپ،  به این شرح‌اند:

"بامداد خمار" فتانه حاج سیدجوادی (38 چاپ - 37 در دوره مطالعه)، "چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم" زویا پیرزاد (22)، "دالان بهشت" نازی صفوی (22)، "باغ مارشال" حسن کریم‌پور (19)، "پریچهر" مرتضی مؤدب‌پور (18)، "وجدان" محمود حکیمی (18 - 4)، "یاسمین" مرتضی مؤدب‌پور (18)، "شب‌ سراب" ناهید پژواک (17 - 15)، "کلیدر" محمود دولت‌آبادی (16)،‌ "چهارده داستان" علی حجتی کرمانی (16 - 1)، "حریم عشق" رؤیا خسرونجدی (16)، "بار دیگر شهری که دوست می‌داشتم" ‌نادر ابراهیمی (15 - 7)،‌ "پنجره" فهیمه رحیمی (15 - 14)،‌"سووشون" سیمین دانشور (15 - 3)، "قصه‌های مجید" هوشنگ مرادی کرمانی (15 - 13)، "اصیل‌آباد" رضا رهگذر (14 - 2)، ‌"شازده احتجاب" هوشنگ گلشیری (14 - 6)، "عزاداران بیل" غلامحسین ساعدی (14 - 2)، "گلی در شوره‌زار" نسرین ثامنی (14 - 12)، "یلدا"‌ مرتضی مؤدب‌پور (14)، "بانوی جنگل" فهیمه رحیمی (13)، "تاوان عشق" فهیمه رحیمی (13)، "دلاور زند" نظمی (13 - 1)،‌"شیرین" مرتضی مؤدب‌پور (13)، "عروس سیاهپوش" نسرین ثامنی (13 - 3)، "گستره محبت" ‌نسرین قدیری (13)، "اتوبوس" فهیمه رحیمی (12)،‌ "دایی جان ناپلئون" ایرج پزشکزاد (12 - 1)،‌ "سهم من" پرینوش صنیعی (12)، "عادت می‌کنیم" زویا پیرزاد (12 - 11) "قصه پرماجرای یوسف و زلیخا" محمد تمدن (12 - 1)، "گرداب سکندر" رضا رهگذر (12 - 1)،‌ "آشیانه عقاب" زین‌العابدین مؤتمن (11 - 4)، "بادهای خزان" محمدرضا بایرامی (11 - 1)، "بازگشت به خوشبختی" فهیمه رحیمی (11 - 9)، "بی‌سرپرستان" قدسی نصیری (11 - 3)، "پرواز به‌سوی پاکی" مهدی مشایخی (11 - 1)، "ثریا در اغما" اسماعیل فصیح (11 - 6)، "داستان باستان" محمدحسن شیرازی (11)، "دل‌ کور" ‌اسماعیل فصیح (11 - 7)، "روی ماه خداوند را ببوس" مصطفی مستور (11)، "زخم‌خوردگان تقدیر" فهیمه رحیمی (11 )،‌ "شوهر آهوخانم" علی‌محمد افغانی (11 - 2)، "ماندانا" (ادامه پنجره) فهیمه رحیمی (11)، "مدیر مدرسه" جلال آل احمد (11 - 4)،‌ "نوبت عاشقی" محسن مخملباف (11 - 1) و "نیمه غایب" حسین سناپور (11).

نویسندگانی که بیش از یک اثر پرفروش عرضه کرده‌اند، عبارت‌اند از: فهیمه رحیمی با هفت اثر و مرتضی مؤدب‌پور با چهار اثر. زویا پیرزاد، اسماعیل فصیح، نسرین ثامنی و رضا رهگذر هم هرکدام دو اثر داشته‌اند. البته کتاب‌های سرشار و "عروس سیاهپوش" ثامنی خارج از دوره‌ی 14ساله مورد نظر تجدید چاپ بالای 10 بار را داشته‌اند. همچنین کتاب‌هایی که بیش‌ترین نوبت چاپ را در سال به خود اختصاص داده‌اند، به این ترتیب هستند: پنج نوبت چاپ در سال: "عادت می‌کنیم" و "چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم"، چهار نوبت چاپ در سال: "سهم من"، سه نوبت چاپ در سال: "بامداد خمار"‌، "دالان بهشت"،‌ "پریچهر"، "یاسمین"، "یلدا" و "شیرین"، دو و یا بیش از دو نوبت چاپ در سال: "باغ مارشال"، "شب سراب"، "حریم عشق" ، "روی ماه خدا را ببوس"، "اصیل‌آباد" و "ماندانا". بیش از یک نوبت چاپ در سال: "نیمه غایب"، "عزاداران بیل"، "بی‌سرپرستان" ، "گستره محبت"، "کلیدر"، ‌"بانوی جنگل"، "گلی در شوره‌زار"، "پنجره" ، "بار دیگر شهری که دوست می‌داشتم"، ‌"شازده احتجاب" و "قصه‌های مجید". مؤسسات نشری هم که در دوره مورد مطالعه، بیش‌ترین آثار پرفروش بالای 10 نوبت چاپ را منتشر کرده‌اند، به این شرح‌اند: نشر چکاوک با هفت اثر و نشر مرکز با سه اثر. دفتر نشر فرهنگ اسلامی هم با سه اثر در این فهرست قرار دارد، اما دو اثرش خارج از دوره‌ی 14ساله‌ی مطالعه‌شده، مورد تجدید چاپ بالای 10 بار قرار گرفته‌اند.  کل نوبت‌های چاپ کتاب‌های ادبیات داستانی در 14 سال مورد مطالعه 14103 بار بوده است که شامل چاپ‌های مکرر نیز می‌شود. همچنین کل نوبت چاپ کتاب‌های بالای 10 نوبت چاپ، 216 بار بوده است. در این میان، کتاب "مدیر مدرسه" جلال آل احمد قدیمی‌ترین اثری است که از سال اول انتشار تاکنون مورد تقاضا بوده است. در مرحله بعدی کتاب‌های "تاوان عشق" و "پنجره" از فهیمه رحیمی قرار دارند. سپس "دل‌ کور"‌ اسماعیل فصیح و "اتوبوس" و "بازگشت به خوشبختی" فهیمه رحیمی. محمود دولت‌آبادی با "کلیدر" هم در مرحله بعدی مورد توجه مداوم کتابخوان‌ها بوده است؛ با این توضیح که نخستین مجلد «کلیدر» در سال ‌1357 منتشر شد و دوره‌ی کامل آن، شامل ‌10 جلد در پنج مجلد، سال ‌1364 به‌چاپ رسید. ازسوی دیگر، کتاب‌های " دلاور زند"، "نوبت عاشقی"، "پرواز به‌سوی پاکی"، "بادهای خزان"، "گرداب سکندر"، "قصه پرماجرای یوسف و زلیخا"، "عزاداران بیل"، "اصیل‌آباد"، و "چهارده داستان" در دوره 14ساله مورد نظر، با نبود تداوم تجدید چاپ روبه‌رو بوده‌اند و عمده چاپ‌های‌شان خارج از این دوره انجام گرفته    است.  منبع: ایسنا

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:16  توسط منصور  | 
جایگاه ایران در صادرات کتاب کجاست؟


در حالی که براساس آمارهای رسمی مقامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 82 بیش از 40 هزار عنوان کتاب در کشور منتشر شده است ؛ اما نسبت آثار وارداتی و ترجمه ای نسبت به کتابهای صادراتی حجم اندکی را شامل می شود. تولید نزدیک به همین میزان کتاب در سال 83 و ظرفیت های فراوان نشر کتاب در ایران از یک سو و جاذبه های قابل مطالعه برای محققان و صاحب نظران جهانی در حوزه ایران چنانچه در قوانین جمهوری اسلامی ایران جایگاه درخوری بیابند ، می توانند جایگاه کتاب ایران را در جهان کنونی ارتقا بخشند. در حال حاضر و به گفته مسوولان بخش بین الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، بیشترین صادرات کتاب ایران به کشورهای عربی و تا حدودی به کشورهای افغانستان و آسیای میانه صورت می گیرد که این میزان با توجه به پیوندها و اشتراکات فرهنگی می تواند افزایش چشمگیری بیابد. رغبت نداشتن ناشران ایرانی و ترس از بازار یک طرفه نشر بین الملل ، باعث شده است میزان مبادله کتاب ایران در منطقه خاورمیانه به حضور چند ناشر خصوصی خلاصه شود که با سرمایه های شخصی خطر را به جان می خرند و به بازار معامله کتاب جهان پای می گذارند. دایره نسبتا محدود زبان اسپانیولی و صادرات گسترده کتاب این کشور نشان می دهد که غنای فرهنگی و پشتوانه های فراوان علمی ، فرهنگی و هنری ایران می تواند کشور ما را نه درحد کشور اسپانیا ارتقا دهد ، بلکه در جایگاهی شایسته و در خور فرهنگ جهانی جای دهد

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 16:11  توسط منصور  | 

تخصص و مديريت كتابخانه:

  

چكيده: ابزارهاى اساسى پژوهش كتاب و كتابخانه است و كتابخانه جايگاه شايسته اى در دانشگاه دارد. اهداف ارزشمند كتابخانه در دانشگاه كمك مؤثر به آموزش و پژوهش است. ايجاد فضاى مناسب و بهره ورى بيشتر از كتابخانه نياز به شناخت اجزا و عوامل مؤثر در آن دارد. كارشناسان مجرب معتقدند براى پويايى و تحرك كتابخانه و همچنين مسؤوليت و رهبرى درست آنها به وجود افراد كتابدار - مدير حرفه اى نياز است. در غير اين صورت در برنامه ريزى دقيق و اصولى كه يكى از اساسى ترين وظايف مدير است، با مشكل جدى و يا عدم حصول اهداف كتابخانه مواجه خواهد بود.

كتابخانه همچون باغى زيبا براى تفرج دانش پژوهان و پژوهشگران است، «الكتب بساتين العلما» (كتاب ها بوستان هاى دانشمندانند). اين باغ زيبا حاصل دسترنج باغبان است. كتابخانه همچون باغ بايد روحنواز باشد تا اهل دانش را به خود جذب كند. باغبان هاى گلزار علم كتابداران شريف هستند كه كتاب ها را آراسته و در دسترس تشنگان و مشتاقان علم قرار مى دهند. تسهيلات امروزى كتابخانه ها بايد توسط شبكه هاى رايانه اى شكل بگيرد. كتابخانه بايد تمام اطلاعات موجود خود را درون رايانه بگذارد و به اطلاعات موجود در ديگر كتابخانه هاى داخلى و خارجى اتصال يابد و به شبكه رايانه اى جهان متصل شود.

كتابخانه ها بايد آموزش كار كتابدارى را در اولويت قرار دهند. در اين صورت مى توان از طريق كتابخانه رايانه اى سريع تر به آن دسترسى پيدا كرد و مشكل دسترسى به كتابخانه سنتى را در اينگونه موارد نداشت. شايسته است مديران كتابخانه هااز فنون ارتباطى و شيوه هاى اطلاع رسانى آگاهى كامل داشته باشند. مهمترين برنامه ريزى براى اين كار، تربيت نيروى انسانى كارآمد است كه علوم پيشرفته كتابدارى را آموخته باشد و بتواند اطلاعات كتابخانه را درون رايانه قرار دهد. مديران كتابخانه ها بايد تربيت نيروى انسانى كتابدار را با شيوه ها و فنون مذكور مدنظر داشته باشند و نيروهاى غيركتابدار و تربيت نشده را در كتابخانه نگمارند. وجود كتابداران كارآزموده و متخصص كه مدارج علمى خود را با محك هاى عينى و تجربى همساز و قرين كرده باشند، ضرورتى است كه در فضاى كنونى وجوبش بيش از پيش هويدا و آشكار است.

افرادى كه توانسته اند از طريق ايجاد دگرگونى در سيستم هاى راكد، بسته و ايستاى جوامع بشرى و اجزاى مختلفه اش، سيستم هاى متحرك، باز و پويا را جايگزين ساخته و از اين طريق زمينه را براى بروز تحولات علمى و آموزشى هموار كنند. اين كتابداران هستند كه مى توانند از طريق انتقال صحيح و مؤثر اطلاعات، در طيفى وسيع، مراجعه كنندگان را دريافتن خواسته هايشان كه در لابه لاى كتاب هاى مختلف كتابخانه مستور و پنهان است، يارى كنند. تحقيق، رسالت دانشگاه است و كتابخانه، ابزار تحقيق. هيچ دانشگاهى بدون داشتن كتابخانه اى قوى و غنى نمى تواند رسالتش را انجام دهد. از سوى ديگر، شهرت هر دانشگاهى هم به كتابخانه اش بستگى دارد و در هر اجتماعى دانشگاه ها را با كتابخانه هايشان مى شناسند.

در روزگاران گذشته به كتابخانه دانشگاهى تنها به چشم انبار مواد خواندنى كه به منظور نگهدارى جمع آورى شده بود نگاه مى كردند و نقش آن در روند آموزش ناچيز بود. ليكن تغييرات عميقى كه در ديدگاه هاى رؤسا دانشگاه ها، پژوهشگران، استادان و دانشجويان به عمل آمده نقش كتابخانه دانشگاهى را به عنوان نيرويى فعال در تدريس و تحقيق به اثبات رسانيده است. كتابخانه دانشگاهى هم اكنون جزو تفكيك ناپذير دانشگاه و به عنوان بخش مهم از مجموعه دانشگاهى به شمار مى رود. كتابخانه ها به عنوان اعضاى اساسى جوامع دانشگاهى مورد توجه قرار گرفته اند. با وجود اين، در بسيارى از موارد نقش كتابدار متخصص در مديريت آن به وضوح از جانب اولياى امور تعريف و تعيين نشده است.

چون امور مربوط به كتاب و كتابخانه امورى فنى و تخصصى است، مادامى كه دست اندركاران آن نامتخصص باشند كتاب و كتابخانه، شأن و منزلت خود را پيدا نمى كند و تأثيرهاى منفى آن اين است كه جامعه ما جامعه كتابخوان نيست و اكثر كتابخانه ها فقط انبار كتاب است. حتى كتابخانه هاى برخى از مراكز آموزشى و علمى چنان كه بايد مورد بهره بردارى قرار نمى گيرد. شايسته است در رأس كتابخانه ها كتابدار متخصص قرار گيرد تا مسائل و مشكلات امور كتاب و كتابخانه را شخصاً بررسى كند تا برنامه ريزى دقيق اعمال گردد. متخصصان در حوزه مديريت كتابخانه ها درك بهترى از موانع موجود در كتابخانه دارند.

براى اينكه خدمات كتابخانه اى به نحو مؤثرى جريان يابند، كتابخانه ها بايد تحت مديريت مديرانى كاردان و واجد شرايط اداره شوند تا با حداقل هزينه بيشترين خدمات را ارائه كنند. مديران حداقل بايد از توانايى هايى نظير آشنايى با دانش و مسائل كتاب و كتابدارى، آشنايى با شبكه هاى اطلاع رسانى، آشنايى با گردآورى، آماده سازى و سازماندهى منابع و اطلاعات لازم برخوردار باشند. بدين معنا كه مدير كتابخانه نيازمند آشنايى با كتابخانه، كتابدارى و تجارب كافى است. بنابراين داشتن مدارج و تحصيلات دانشگاهى در زمينه كتابدارى و اطلاع رسانى يكى از شرايط اصلى چنين كارى است. مديريت كتابخانه و مركز دانش حداقل دو ويژگى عمده خاص خود دارد كه در مسائل مربوط به امور ادارى نبايد آنها را فراموش كرد اين دو خاصيت كه اغلب به هم آميخته اند چنين اند:

۱. كتابخانه، مگر در مواردى معدود، پاره اى از يك سازمان بزرگتر است. اندامى است از يك پيكر. خود واحدى جدا نيست. كتابخانه دانشگاهى جزئى از مؤسسه آموزشى است. اين ويژگى ايجاب مى كند كه كتابخانه، تابع عواملى خارج از حوزه خود باشد كه مستقيماً بر امور ادارى آن اثر دارند ولى كنترل مستقيم آنها خارج از اختيار آن است. مسائل، هدفها و خدمات كتابخانه ها از سازمان هايى كه خود پاره اى از آنها هستند جدايى ناپذير است.

۲. كتابخانه مؤسسه اى غيرانتفاعى است. هيچ كتابخانه اى با سود مالى بيشتر و زيان كمتر سر و كار ندارد. پيشرفت كتابخانه را با معيار مادى نمى توان سنجيد. با اين همه نقش مديريت را در پيشرفت كتابخانه به هيچ روى نمى توان انكار كرد. كتابخانه دانشگاهى براى آنكه بتواند وظايف بزرگ خود را در امور آموزشى انجام دهد بايد توسط كتابداران متخصص اداره شود. رئيس كتابخانه بايد فردى با ذوق و داراى قوه تخيل و ابتكار بوده و نسبت به اداره امور كتابخانه درك صحيح از علوم ذيربط داشته باشد تا بتواند بهره بردارى از كتابخانه را با برنامه سازمان مادر هماهنگ سازد. همچنين بايد فردى بصير و مورد اطمينان بوده، بردبارى و وسعت نظر داشته باشد، صداقت، درستى و ايمان به حرفه كتابدارى نيز از ديگر صفات لازم است.

شناخت اهداف كتابخانه، شناخت جامعه اى كه كتابخانه به آن خدمت مى كند، نوع منابعى كه كتابخانه جمع آورى مى نمايد، نوع و گروه كارمندان و روحيات آنها و ساير امكانات نظير مسائل مالى و تجهيزات و... بايد مدنظر وى قرار گيرد و به درستى شناسايى شوند. شناسايى اين عوامل در صورتى ممكن است كه خودش تخصص كافى در امور كتاب و كتاب دارى داشته باشد. در اين صورت است كه رئيس كتابخانه بايد كارها را طورى تنظيم و طرح ريزى كند كه بتواند راهى را كه كتابخانه براى ارائه خدمات و تكامل در پيش دارد براى مراجعان و كارمندان كتابخانه توجيه نمايد. مى گويند كتابخانه قلب دانشگاه است.

بنابراين اگر اين قلب راه افراط و تفريط را در پيش گيرد و يا به طور منظم و دقيق كار نكند، با ايجاد كوچكترين خللى اين نارسايى ملموس مى شود و به طور مستقيم يا غيرمستقيم به خدمات اصلى آن كه آموزش و پژوهش باشد، خدشه وارد مى سازد. مديريت از عوامل اصلى موفقيت، توسعه و پيشرفت هر سازمان و نهادى است و اهميت آن تا حدى است كه اگر از كاميابى يا عدم آن در يك سازمان سخن به ميان آيد، ابتدا پرسيده مى شود: مدير كيست؟ كه مدير ركن اساسى در بهره گيرى مطلوب از نيروى انسانى، تجهيزات و غيره مى باشد و اگر عناصر فرايند مديريت كتابخانه براساس آن تقسيم بندى شود مشتمل بر: برنامه ريزى، سازماندهى كارگزينى، هدايت و رهبرى، هماهنگى، كنترل، گزارش دهى، بودجه بندى، تصميم گيرى و اعمال آن مى باشد.

براى انجام اين وظايف به ويژه كنترل كه وظيفه اصلى مسؤول است صرفاً به كسب اطلاعات نيازمنديم كه زيربنا محسوب مى شود از آنجا كه اهميت و اعتبار يك نهاد آموزش عالى، تا زيادى برحسب اداره كتابخانه هايش سنجيده مى شود، بنابراين، در اين حيطه است كه هيچ دانشگاهى نمى تواند بدون داشتن كتابخانه منظم، كار مؤثر انجام دهد. در نتيجه، شغل مديريت را بايد يكى از مشاغلى دانست كه به دست آوردن تخصص در كتابخانه هاى پژوهشى دانشگاه را مى طلبد. هر مديرى بايد از كارها و تخصصهاى سازمانى خود اطلاعات كافى داشته باشد تا بتواند وظايف موجود در آن سازمان را بررسى كند. ايجاد اين شبهه كه هر فرد غير كتابدار قادر به اداره كتابخانه است شايد ناشى از آن باشد كه هنوز بسيارى از كتابخانه ها از قيد اصول سنتى حاكم بر سازمان خود رها نشده اند، سلسله مراتب غير منطقى و صرفاً بوروكراتيك، برخورد كتاب به عنوان يك واحد فيزيكى، و بدتر از آن، به عنوان شكلى از اموال غيرقابل استهلاك، بى توجهى به نيازهاى مراجعان و مسائلى از اين قبيل سبب اين اعتقاد شده است كه كتابخانه به هر حال، سازمانى است نظير ساير سازمانها كه تنها شكل مواد تشكيل دهنده اش تفاوت مى كند و بنابراين دليلى ندارد كه اداره اش از فرد غير كتابدار ساخته نباشد.

براى پويايى و تحرك كتابخانه و همچنين مسؤوليت و رهبرى درست آنها به وجود افراد كتابدار و مدير حرفه اى نياز است. هنگام برنامه ريزى براى حل مسائل و مشكلات بخشهاى خدمات فنى، مرجع، سمعى و بصرى شركت رؤساى غير متخصص به چشم نمى آيند و تنها در مورد سفارش مواد و منابع است كه گاهى تصميمات قاطع سرپرستان كتابخانه اعمال مى شود. مديران به عنوان برنامه ريزان اصلى بايد از تخصص لازم در زمينه كتابدارى و اطلاع رسانى برخوردار باشند. براى كنترل يك سيستم، شناخت عناصر سيستم و خواص و روابط فى مابين آنها ضرورى است.

عناصر، خواص و روابط ميان آنها در سيستم كتابخانه نيازمند دانش حرفه اى كتابدارى است. حاكميت مديريت غير متخصص در كتابخانه ها به علت عدم اطلاع از روند صحيح انجام امور و بهره مند نبودن از اطلاعات تخصصى در اين حوزه مسلماً به تصميم گيريهاى غير متناسب يا تأخير انجام خواهد شد. مدير متخصص قادر به افزايش كارايى و بازدهى كتابداران بوده و نهايتاً افزايش بازده كتابدار در بهره ورى بيشتر مراجعه كنندگان خدمات كتابخانه تأثيرپذير خواهد بود. نياز به وجود مديران متخصص كتابدارى در كتابخانه ها به شدت محصوص است. تجزيه و تحليل انجام شده در اين زمينه اين نتيجه را به دست مى دهد كه كتابخانه هاى دانشگاهى ما، فاقد مدير متخصصند. اينك چه بايد كرد؟ راه حل منطقى در شرايطى كنونى تربيت مدير متخصص است.

انتصاب فارغ التحصيلان كتابدارى به سمت سرپرستى كتابخانه ها از به هدر رفتن نيروى متخصص كتابدار جلوگيرى مى نمايد و اين انتصاب در نحوه برنامه ريزى، سازماندهى، ايجاد انگيزه، ايجاد تحول و نوآورى در كتابخانه ها مؤثر خواهد بود.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم آبان 1386ساعت 15:56  توسط منصور  | 

قالب PDF  بازگشت  مجله الكترونيكي صفحه اصلي

مدیریت دانش و خدمات مرجع در کتابخانه ها[1]

 

نوشته: اسمیتی گاندی[2] 

مقدمه
 بسياری از سازمانها، مديريت دانش را برای تصرف سرمايه های فکری کارکنانشان بکار مي گيرند. نکته اساسی بحث مديريت دانش اينست که مقادير متعدد دانش درباره مشتريان، فرايندها، محصولات و خدمات در همه سطوح يک سازمان موجود است و اگر اين دانش بتواند یکجا تصرف شده و انتقال داده شود به سازمانها کمک خواهد نمود که موفق تر، موثرتر و فراورتر باشند.
80 درصد از بزرگترين شرکتهای دنيا مديريت دانش را بکار ميگيرند. شرکتهايی مثل فورد(Ford)، ايستمن(Eastman)، کداک(Kodak)، چورن(Chevron) ...از مديريت دانش سود ميبرند.  مخازن دانش سازمانی مثل بوز(Booz)، تبادل دانش اندرسن(Andersen’s Knowledge Exchange)، آلن اند هاميلتون نالج آنلاين(Allen & Hamilton’s Knowledge Online)، کپ گمينی نالج گالاکسی(CAP Gemini’s Knowledge Galaxy)، ارنست اند يانگ سنتر فور بيزينس نالج(Ernst & Young’s Center for BusinessKnowledge) و  معماری مديريت دانش مونسانتو(Monsanto’s KnowledgeManagement Architecture) اشتراک اطلاعات را ميان کارکنان امکانپذير ساخته و دسترسی به اطلاعات وسيع شرکت را تسهيل مي کند. انتظار ميرود در سال ۲۰۰۴ بازار فروش افزارهای مديريت دانش به ۹.۸ بيليون دلار آمريکا برسد.
در سالهای اخير، مديريت دانش در مرکز توجه کتابخانه ها قرار گرفته است. انتشارات کتابداری و اطلاع رسانی بطور روز افزونی مقالات مديريت دانش را منتشر مي‌کنند و انجمنهای حرفه ای مثل انجمن کتابخانه های تخصصی و انجمن علوم اطلاع رسانی آمريکا، انتشارات، سمينارها و کنفرانسهايی درباره مديريت دانش دارند. هسته بحث مديريت دانش در کتابداری و اطلاع رسانی اين باور است که از آنجا که سازمان دانش  قلمرو محکم کتابداران بوده است، آنان بايد نه تنها درگير آن شوند بلکه بايد فعالانه رهبر و پيشرو بکارگيری آن باشند.
این مقاله به کاوش در مورد چگونگی بکارگیری مدیریت دانش در کار مرجع در کتابخانه ها می پردازد. بدین منظور مفاهیم کلیدی مربوط به دانش و مدیریت دانش بررسی می شوند. بخش اول مقاله به تحلیل روابط بین داده، اطلاعات، دانش و خرد می پردازد. سپس نشان می دهد که درک چهار عنصر اساسی مدیریت دان: دانش، مدیریت، تکنولوژی اطلاعات و فرهنگ سازمانی و نیز تفاوت بین مدیریت داده، مدیریت اطلاعات و مدیریت دانش تا چه حد در مدیریت دانش کلیدی است. بخش دوم مقاله به کاربردهای مدیریت دانش در خدمات مرجع در کتابخانه ها پرداخته، در ادامه تحلیلی از نیازها با بررسی مولفه های جاری و پیشین و نیز انتقاد از برخی جنبه های کاربرد مدیریت دانش در خدمات مرجع ارائه و در خاتمه چارچوبی از مدیریت دانش برای مرجع طرحریزی می گردد.
 
 مدیریت دانش چیست؟
تعاريف مديريت دانش بسيار است. به زبان ساده، مديريت دانش سازمان دادن برای دانستن است.  کوششی هماهنگ برای تصرف دانش حياتی سازمان، اشتراک دانش ميان يک سازمان و برجسته کردن در حافظه جمعی سازمانی برای بهبود تصميم گيري، افزايش بهره وری و نوآوری است. مديريت دانش شامل تصرف دانش، خرد، تجربيات باارزش افزوده کارکنان سازمان، آسان کردن بازيابی دوباره و نگهداری آن بعنوان دارايی سازمانيست. مديريت دانش کوششی برای تبديل دانش کارکنان (سرمايه انسانی) به دارايی مشترک سازمانی (سرمايه فکری ساختاری) است.
هدف مديريت دانش ايجاد يک سازمان يادگيری و شراکت با ايجاد جريانی بين مخازن اطلاعات ايجاد شده توسط افراد قسمتهای مختلف شرکت( مالی، عملکرد، هوش رقابتی و غيره؟)  و مرتبط کردن آنها به یکدگر است. بيشتر افراد و سازمانها مديريت دانش را بدلايل ذيل بکار ميگيرند:   
· افزايش همکاری
· بهبود بهره وری
· تشويق و قادر ساختن نوآوری
· غلبه بر اطلاعات زيادی و تحويل فقط آنچه مورد نياز است
· تسهيل جريان دانش مناسب از تامين کنندگان به دريافت کنندگان بدون محدوديت زمان و فضا
· تسهيل اشتراک دانش ميان کارمندان و بازداشتن آنان از اختراع دوباره چرخ به کرات
· تصرف و ثبت دانش کارکنان قبل از اينکه آنان شرکت را ترک نمايند، اطمينان يافتن از اينکه دانش باارزش بهنگام ترک کارمند از دست نميرود.
· افزايش آگاهی سازمانی از خلاهای دانش سازمان
· کمک به شرکتها که سبقت جو باقی بمانند با افزايش آگاهی آنان از استراتژيها، محصولات و بهترين کارکردهای رقيبانشان
· بهبود خدمات مشتری
مدیریت دانش دو قسمت دارد: اول مدیریث داده و اطلاعات و دوم مدیریت افرادی که واجد نظر، دانش و توانائی های خاص هستند. این دو قسمت- محتوا و افراد- برای تسهیل مدیریت دانش با کمک فرایندها و تکنولوژی خاصی بهم متصل شده اند. محک زنی، تصرف بهترین عملها، ایجاد سازمانهای یادگیرنده، توسعه جوامع یادگیری، دیتا ماینینگ، ایجاد فرهنگ تغییر، بهبود جریان کاری و گردآوری نظام مند هوشمندی رقابتی و تجاری فقط چند نمونه از ابرازها، تمرینها، مداخلات و رهیافتهای زیربنا محور هستند که برای مدیریت دانش و اطلاعات بکار گرفته شده اند.
دو جزء عبارت مدیریت دانش یعنی مدیریت و دانش با کمک دو عنصر تواناساز تکنولوژی و فرهنگ سازمانی برای تحت کنترل درآوردن حافظه جمعی سازمانها با هم مختلط شده اند. برای فهم مدیریت دانش مسأله حیاتی اینست که مسائل زیر را بدانیم:
·         زنجیره اطلاعات و تمایز بین داده، اطلاعات، دانش و معرفت
·         نقش چهارعنصر اساسی مدیریت دانش: دانش، مدیریت، تکنولوژی و فرهنگ سازمانی
·         تفاوت میان مدیریت داده، مدیریت اطلاعات و مدیریت دانش و
·         فرایند مدیریت دانش
 
زنجیره اطلاعات
زنجیره اطلاعات در چهار مرحله به پیش می رود، داده، اطلاعات، دانش و معرفت، که به لحاظ زمینه و درک روابط و الگو های لازم ، با یکدیگر در ارتباطند.
داده:
داده ها مواد خام: مشاهدات، حقایق واعداد هستند که ازآنها اطلاعات بدست می آید. برای مثال داده میتواند شامل آمار، فهرست اقلام و فهرستی از اسامی و آدرسها باشد. آمار تعداد زلزله های دنیا یا تعداد افرادی که به آنفلونزا مبتلا شده اند یا تعداد سالانه افراد صدمه دیده در محیط کار همه داده هستند. مشابه آن فهرست منابع موجود کتابخانه و همچنین فهرستی از اسامی و آدرسهای کارکنان و کاربران کتابخانه نیز داده هستند. هر کتابخانه روزانه حجم عظیمی از داده ها را درباره منابع امانتی مراجعان گردآوری میکند. یک سیستم کتابخانه، هنگام امانت دهی ممکن است عناصر داده ذیل را وارد نماید: نام، آدرس و شماره تلفن عضو، تعداد منابع امانتی، فرمت منابع  امانتی، عناوین منابع امانتی، جریمه های احتمالی و غیره. داده بخودی خود  مستقل از متن است. مثلاً اسم کتاب خاصی اسم کتاب است صرفنظر از اینکه در فهرست آنلاین کتابخانه ظاهر شده باشد یا در مقاله مجله ای یا در فهرست یک ناشر و یا یک بولتن تبلیغاتی.
اطلاعات:
زمانی که داده ها به منظور خاصی  بشکلی منطقی سازماندهی میشوند تبدیل به اطلاعات میشوند. بنابراین داده هایی درباره زلزله هایی که در ایالات متحده رخ داده  و بیش از 6.5 ریشتر بوده میتواند بعنوان اطلاع در نظر گرفته شود. نظیر آن، اگر کسی داده های مربوط به تعداد افراد 18 تا 35 ساله مبتلا به آنفلونزا یا تعداد افرادیکه از حوادث ناشی از کار فوت کرده اند را استخراج کند داده را به اطلاع تبدیل کرده است. مثالهایی از اطلاعات در محیط کتابخانه:
- فهرستی از منابعی  که طی سه ماه اخیر به فهرست آنلاین کتابخانه افزوده شده اند.
-  کتابشناسی همه منابع استفاده شده برای  پاسخ به یک سؤال  خاص مرجع.
-  لیستی از کاربرانی که بیش از 5 کتاب را طی دوره مشخص زمانی امانت گرفته اند.
-  لیستی از منابعی که مکرراً به امانت رفته اند